Anket hazırlarken dikkat edilmesi gerekenler, ilk soruyu yazmadan önce başlar. Önce anketin hangi kararı vermenize yardımcı olacağını ve kimin yanıtlayacağını belirleyin. Soruları yazarken her soruda tek bir şey sorun ve anketi kısa tutun. Göndermeden önce anketi hedef kitlenizden birkaç kişiyle ve en az iki telefonda deneyin. Gönderdikten sonra sonuçları ancak baştan belirlediğiniz yanıt sayısına ulaşınca okuyun; sonuçları gruplara ayırıyorsanız 10 katılımcının altındaki bir grubu hiç raporlamayın.
Bu kontrol listesi tez öğrencileri, İK uzmanları, öğretmenler ve KOBİ'ler için yazıldı ve altı aşamadan oluşur. Anket hazırlama tekniklerini uzun uzun anlatmaz: her madde birkaç cümledir ve ayrıntıyı anlatan yazıya bağlantı verir. Anketi Sorveri.com'da adım adım kurmak için anket hazırlama adımlarını anlatan sayfaya bakın; bu yazıda ise göndermeden önce neyi kontrol edeceğinizi bulacaksınız.
Kısaca
- Soruları yazmadan önce anketin hangi kararı vermenize yardımcı olacağını tek cümleyle yazın; o karara hizmet etmeyen soruyu çıkarın.
- Anketi olabildiğince kısa tutun: müşteri anketinde birkaç dakika, araştırma anketinde en fazla 10–15 dakika. Gerçek süreyi ön uygulamada ölçün.
- Giriş metninde yanıtları kimlerin göreceğini söyleyin; anonimlik vaat etmeyin.
- Anketi en az iki telefonda deneyin ve göndermeden önce deneme yanıtlarını silin.
Soruları yazmadan önce
Soru yazmaya başlamadan önce beş şeyi netleştirin: karar, rapor cümleleri, mevcut veri, katılımcılar ve gereken yanıt sayısı.
Kararı tek cümleyle yazın. Örneğin: “Bu anketin sonucuna göre … konusunda karar vereceğiz.” Bir kafe zinciri hafta sonu kahvaltı menüsünü genişletip genişletmeyeceğine karar verecekse, her soru bu karara bir şey katmalıdır. Ardından her soru için raporda yer alacak cümleyi yazın (“Müşterilerin %X'i …”). Bu cümleyi yazamıyorsanız soru ya gereksizdir ya da henüz net değildir. Bu yöntemi soru türleriyle birlikte analize uygun anket tasarımı yazısı anlatıyor.
Veri zaten var mı, bakın. ABD'deki kamuoyu araştırmacılarının derneği AAPOR, anket araştırması için iyi uygulamalar sayfasında, planlama aşamasında sorulması gereken sorulardan biri olarak bunu sayar: aradığınız bilgi kayıtlarda ya da daha önce yapılmış bir ankette zaten bulunabilir. Bir okul, öğrenci servisi hakkında velilere anket yapmadan önce geçen dönemin şikâyet kayıtlarına bakabilir.
Kimin yanıtlayacağını ve ona nasıl ulaşacağınızı belirleyin. Elinizde bir e-posta listesi varsa e-posta daveti gönderin. Liste yoksa anket bağlantısını web sitenizde, bir mesajda (örneğin bir WhatsApp grubunda) ya da sosyal medyada paylaşın.
Kaç yanıta ihtiyacınız olduğuna şimdi karar verin. Bu sayı, sonuçları ne zaman okuyabileceğinizi belirler. Tezde bu sayıyı danışmanınızla birlikte belirleyin. Sonuçları gruplara ayırarak raporlayacaksanız her grubun en az 10 katılımcıya ulaşması gerektiğini de hesaba katın. Sorveri.com'un Ücretsiz planı anket başına 500 yanıt ve ayda 50 e-posta daveti içerir; e-posta listeniz bundan uzunsa anket bağlantısını paylaşın.
Sorular için kontrol listesi
Her soru tek bir şey sormalı, katılımcının diliyle yazılmalı ve hiçbir yanıtı ima etmemelidir. Taslağınızı şu maddelere göre tek tek gözden geçirin:
- Her soruda tek bir şey sorun: “Kargo hızlı ve ucuz muydu?” aslında iki sorudur.
- Katılımcılarınızın kullandığı sözcükleri seçin; kısaltmalardan ve meslek dilinden kaçının.
- Beklediğiniz yanıtı ima etmeyin: “Çok beğenilen yeni menümüzden siz de memnun kaldınız mı?” yerine “Yeni menümüzden ne kadar memnun kaldınız?” diye sorun.
- Hangi dönemi kastettiğinizi yazın: “son 30 günde”, “bu dönem”.
- Seçenekler çakışmasın ve kimseyi dışarıda bırakmasın; gerektiğinde “Diğer” ya da “Benim için geçerli değil” seçeneğini ekleyin.
- Ölçeğin her noktasına bir sözcük yazın. İki uç birbirinin karşıtıysa olumlu ve olumsuz seçenek sayısı eşit olsun. Her noktayı adlandırmak zorunlu bir kural değil, yerleşik bir uygulamadır.
Bu kuralları örnekleriyle anket sorusu nasıl yazılır yazısı anlatıyor. Konu konu hazır örnekler ve yanıt seçenekleri için anket soruları yazısına bakın.
Yalnızca kullanacağınız şeyi sorun. Her soru, “Soruları yazmadan önce” başlığında yazdığınız karara bağlanmalıdır. Yaş, cinsiyet ya da kıdem gibi demografik soruları yalnızca grupları karşılaştıracaksanız sorun. Aynı anketi her yıl tekrarlıyorsanız izlediğiniz soruların ifadesini değiştirmeyin; değiştirirseniz iki yılı karşılaştıramazsınız.
Anketin yapısı ve uzunluğu
Bir anket formunda bulunması gerekenler aslında azdır: kimin ve neden sorduğunu söyleyen bir giriş metni, kolay bir ilk soru, mantıklı bir sırayla dizilmiş sorular ve olabildiğince kısa bir toplam süre.
Süre. Anketi, karar için gereken bilgiyi toplamaya yetecek kadar kısa tutun: müşteri anketinde birkaç dakika, araştırma anketinde en fazla 10–15 dakika. Sorveri.com'un müşteri memnuniyeti şablon sayfası da anketin 5 dakikadan kısa sürdüğünü kontrol etmenizi öneriyor.
Karşılaştırmak için bir ölçü: Almanya'daki iki online panelin üyeleri, yani düzenli olarak anket dolduran kişiler, online bir anket için ideal süreyi 10–15 dakika, kabul edebilecekleri en uzun süreyi 20–28 dakika olarak belirtti (Revilla ve Höhne, 2020). Bu bir standart değil, katılımcıların söylediği bir tercihtir. Panel üyeleri anket doldurmaya alışkındır; sizin katılımcılarınıza aynı süre uzun gelebilir. Gerçek süreyi ön uygulamada ölçün ve giriş metnine yazın; anket giriş metni yazısı süreyi nasıl ölçüp yazacağınızı anlatıyor.
Sıra. Konuyla ilgili ve kolay bir soruyla başlayın, genelden özele gidin. Hassas ve demografik soruları sona bırakın; kimin ankete devam edeceğini belirleyen bir soru ise başta kalır.
Zorunlu sorular. Bir soruyu yalnızca herkes yanıtlayabiliyorsa zorunlu yapın. Açık uçlu ve hassas soruları isteğe bağlı bırakın. Sorveri.com'da bu, her sorunun kendi “Yanıt zorunlu” ayarıdır.
Ekran düzeni. Sorveri.com'da yeni bir anket “Her ekranda bir soru” düzeniyle başlar. Uzun bir ankette “Tema” sekmesindeki “Anket türünü seçin” bölümünden “Standart anket (sayfa başına birden çok soru)” düzenine geçip geçmeyeceğinize karar verin. Telefonda geniş matrislerden kaçının; nedenini ve yerine neyi kullanacağınızı mobil anket tasarımı yazısı anlatıyor. Herkesi ilgilendirmeyen sorularda koşullu mantık kullanın: örneğin ayrıntı sorusunu yalnızca bir önceki soruya “Evet” diyenler görsün.
Katılımcının güveni: kimin göreceği, onay ve izinler
Katılımcı, anketi kimin yaptığını, neden yaptığını, ne kadar süreceğini ve yanıtları kimlerin göreceğini bilmelidir. Bunu anketin en başındaki giriş metninde söyleyin; Sorveri.com'da bu metin bir “Bilgi metni” bloğudur.
Sonuçların yalnızca toplu olarak raporlanacağını yazın, ama anonimlik vaat etmeyin. E-posta davetini yanıt takibi açıkken gönderirseniz her yanıt alıcının e-posta adresiyle eşleşir; o zaman bunu da açıkça yazın. Kişisel veriyi yalnızca gerçekten gerekiyorsa toplayın; topluyorsanız anket aydınlatma metni yazımızdaki başlık listesine de bakın. AAPOR da kurumunuzun kişisel verilerin korunmasıyla ilgili politikasına uymanızı önerir.
Okullarda, hastanelerde ve kamu kurumlarında yapılan anketler ile tez anketleri için kurum izni ya da etik kurul onayı gerekebilir. Araştırmaya katılanlar da genellikle önce bir bilgilendirilmiş onam metni okur. Bu süreçler kurumdan kuruma değişir; kendi okulunuzdaki öğrencilerle yapacağınız bir anket için bile izin istenebilir. Bu yüzden kurumunuzun güncel kurallarını kontrol edin. Başkasının geliştirdiği bir ölçeği kullanacaksanız genellikle ölçeğin sahibinden izin alınır. Onam metnini nasıl yazacağınızı bilgilendirilmiş onam formu yazısı, onay sürecinin genel olarak nasıl ilerlediğini de anket için etik kurul izni yazısı anlatıyor.
Göndermeden önce test
Anketi göndermeden önce üç deneme yapın: hedef kitleden birkaç kişiyle ön uygulama, telefonda kontrol ve sonuç kontrolü.
Ön uygulama. Hedef kitlenize benzeyen birkaç kişiye anketi doldurtun. Her soruyu nasıl anladıklarını sorun ve doldurma süresini ölçün. Araştırma anketlerinde Büyüköztürk'ün “Anket geliştirme” makalesi (2005) ön uygulamadan önce bir aşama daha sayar: soruların amaca uygun olup olmadığı konusunda uzman görüşü almak.
Telefonda kontrol. Anketi “Önizleme” ile açın; katılımcının göreceği biçimde görürsünüz. Ancak önizleme yanıt kaydetmez ve “Yanıt zorunlu” ayarını denetlemez. Anketi en az iki gerçek telefonda da açın, mümkünse ekran boyutları farklı bir iPhone'da ve bir Android telefonda.
Sonuç kontrolü. Anketi etkinleştirin, bağlantısından bir kez kendiniz doldurun ve bilerek en uçtaki seçenekleri işaretleyin. İki üç iş arkadaşınız da anketi kendi cihazından yanıtlasın. Anket varsayılan olarak her cihazdan tek yanıt alır, bu yüzden aynı cihazda birkaç deneme planlamayın. Sonra sonuçları açın ve her rapor cümlesini yazıp yazamadığınıza bakın. İşiniz bitince deneme yanıtlarını “Bireysel yanıtlar” bölümünde “Sil” düğmesiyle silin. Silinen yanıt geri getirilemez; silinmeyen deneme yanıtları ise anket başına 500 yanıtlık sınıra sayılır.
Gönderirken ve sonrasında
Anket yaparken dikkat edilmesi gerekenler gönderimle bitmez. Kanalı, zamanı ve yanıt takibini göndermeden önce seçin, ikinci e-postayı planlayın ve sonuçları yeterli yanıt gelince okuyun.
Gönderim. E-posta daveti gönderecekseniz yanıt takibine ilk gönderimden önce karar verin; takip varsayılan olarak kapalıdır. Takibi açarsanız e-posta davetinden gelen her yanıt alıcının e-posta adresiyle eşleşir. Daveti hemen göndermek zorunda değilsiniz: “Belirli bir zamanda gönder” seçeneğiyle gönderimi ileri bir zamana ayarlayabilirsiniz. Davet metni ve gönderim adımları için e-posta ile anket gönderme yazısına bakın.
İkinci e-posta. Sorveri.com kendiliğinden hatırlatma göndermez; ikinci e-postayı siz elle gönderirsiniz. Gönderim ekranında alıcı olarak “E-posta davetine yanıt vermemiş olanlar” seçeneğini seçin. Bu seçenek yalnızca yanıt takibi açıkken işe yarar ve davetindeki anket bağlantısını hiç açmamış kişilere ulaşır. Bağlantıyı açıp anketi yarıda bırakan biri bu e-postayı almaz.
Sonuçlar. Sonuçları “Özet” ve “Analiz” sekmelerinde okuyun. Bir grubu ancak baştan belirlediğiniz yanıt sayısına ulaşınca yorumlayın ve hiçbir grubu 10 katılımcının altında raporlamayın. Sorveri.com bu sınırı sizin yerinize denetlemez. Her sonucun yanına tabanı, yani soruyu yanıtlayan kişi sayısını (n) yazın. Bağlantıyı herkese açık paylaştıysanız ankete kimin katılacağına katılımcılar kendileri karar verir; böyle bir örneklemde hata payı hesaplanamaz, bu yüzden hata payı vermeyin. Ayrıntılı analiz için sonuçları PDF, Excel ya da CSV dosyası olarak dışa aktarın.
Sık yapılan hatalar ve çözümleri
Her hatanın çözümü altı aşamadan birine aittir. Tabloyu son okuma için kullanın.
| Hata | Çözüm |
|---|---|
| “Belki lazım olur” diye eklenen sorular | Yalnızca karara katkı veren soruları bırakın |
| Bütün soruların zorunlu olması | Yalnızca herkesin yanıtlayabileceği soruları zorunlu yapın |
| Giriş metninde “Yanıtlarınız anonimdir” cümlesi | Yanıtları kimlerin göreceğini ve sonuçların toplu olarak raporlanacağını yazın |
| Telefonda denenmeden gönderilen anket | “Önizleme”de ve iki gerçek telefonda deneyin |
| Sonuçlarda kalan deneme yanıtları | Göndermeden önce “Bireysel yanıtlar” bölümünde silin |
| 4 kişilik bir departmanın sonuçlarını ayrıca okumak | Grupları ancak 10 katılımcıdan itibaren raporlayın; küçük grubu komşu bir grupla birleştirin |
Anket hazırlama kuralları: kopyalayabileceğiniz kontrol listesi
Listeyi bir belgeye kopyalayın ve anketi göndermeden önce her maddeyi işaretleyin. Her grubun adı, maddelerinin açıklandığı başlığın ilk sözleridir.
Soruları yazmadan önce
- Anketin hangi kararı vermeme yardımcı olacağını tek cümleyle yazdım.
- Her sorunun raporda hangi cümleyi vereceğini biliyorum.
- Aradığım verinin zaten var olmadığını kontrol ettim.
- Kimin yanıtlayacağını ve ona nasıl ulaşacağımı biliyorum (liste varsa davet, yoksa bağlantı).
- Kaç yanıta ihtiyacım olduğuna karar verdim (tezde danışmanımla birlikte).
Sorular için kontrol listesi
- Her soru tek bir şey soruyor, katılımcıların diliyle yazıldı ve gerektiğinde dönemi belirtiyor.
- Hiçbir soru umduğum yanıtı ima etmiyor.
- Seçenekler çakışmıyor ve kimseyi dışarıda bırakmıyor (gereken yerde “Diğer” ya da “Benim için geçerli değil” var).
- Ölçeğin her noktasında bir sözcük var; uçlar birbirinin karşıtıysa olumlu ve olumsuz seçenek sayısı eşit.
- Yalnızca kullanacağım kişisel bilgileri soruyorum.
Anketin yapısı ve uzunluğu
- İlk soru kolay; hassas ve demografik sorular sonda.
- Yalnızca herkesin yanıtlayabileceği sorular zorunlu.
- Anket olabildiğince kısa: müşteri anketinde birkaç dakika, araştırma anketinde en fazla 10–15 dakika (süreyi ön uygulamada ölçtüm).
Katılımcının güveni
- Giriş metni anketi kimin yaptığını, neden yaptığını, ne kadar sürdüğünü ve yanıtları kimlerin göreceğini söylüyor; anonimlik vaat etmiyor.
- Kurumumun izin, etik kurul onayı ya da onam metni isteyip istemediğini ve kullandığım ölçek için sahibinden izin almam gerekip gerekmediğini kontrol ettim.
Göndermeden önce test
- Hedef kitleden birkaç kişi anketi doldurdu ve her soruyu nasıl anladığını anlattı.
- Anketi “Önizleme”de ve iki telefonda kontrol ettim.
- Bütün deneme yanıtlarını sildim.
Gönderirken ve sonrasında
- E-posta davetlerini göndermeden önce yanıt takibine karar verdim.
- Davetteki anket bağlantısını hiç açmamış olanlara elle ikinci bir e-posta göndermeyi planladım (yanıt takibi açıkken).
- Grupları yalnızca 10 katılımcıdan itibaren raporlayacağım ve yanıtlayan kişi sayısını yazacağım.
Özetle
Bu listeden bugün yalnızca üç şey yapacaksanız şunlarla başlayın: anketin hangi kararı vermenize yardımcı olacağını tek cümleyle yazın, hedef kitlenizden birkaç kişiyle bir ön uygulama planlayın ve anketi iki farklı telefonda açın. Gerisi bu üç adımın ardından gelir. Karara hizmet etmeyen soruları çıkarır, gerçek süreyi ölçüp giriş metnine yazar, deneme yanıtlarını silersiniz. Gönderdikten sonra da her grubu, baştan belirlediğiniz yanıt sayısına ve en az 10 katılımcıya ulaşınca raporlarsınız. Bir müşteri anketinde de bir tez anketinde de sıra aynıdır. Listenin tamamını “Anket hazırlama kuralları: kopyalayabileceğiniz kontrol listesi” başlığının altından kopyalayıp her anketten önce yeniden kullanabilirsiniz. Tez anketi hazırlıyorsanız rehber sayfamızı okuyun: soru formunun bölümlerini, örneklem büyüklüğünü, bilgilendirilmiş onamı ve etik kurulu ayrıca ele alıyor.
Tez anketi hazırlama rehberi
Soru formunun bölümleri, örneklem büyüklüğü ve bilgilendirilmiş onam üzerine notlar rehber sayfasında.
Rehberi okuyun