Mobil anket tasarımı: araştırmalar neyi destekliyor, neyi desteklemiyor

Mobil anket tasarımında asıl mesele tek bir hatadan kaçınmaktır: bilgisayar için hazırlanıp telefon ekranına küçültülmüş bir anket. Araştırmalarda telefondaki ek kaybın büyük kısmı buradan gelir; telefona uyarlanmış bir ankette ise insanlar bilgisayardaki kadar özenli yanıt verir. Araştırmalar kısa anketleri, tek tek sorulara bölünmüş matrisleri, az sayıda açık uçlu soruyu ve kolayca dokunulabilen yanıt seçeneklerini destekliyor. “Mobil anket için en iyi uygulamalar” listelerinin çoğunda tekrarlanan üç kuralı ise desteklemiyor: ilerleme çubuğunun katılımcıyı sonuna kadar tuttuğunu, kaydırmadan mutlaka kaçınılması gerektiğini ve belirli bir soru ya da dakika sayısının sınır olduğunu. Bu rehber, anket bağlantısı çoğunlukla telefonda açılacak herkes için yazıldı: WhatsApp grubunda paylaşılan bir veli anketinden kargo teslimatının ardından gönderilen kısa bir müşteri anketine kadar. Yazının sonunda anketinizi nasıl test edeceğinizi anlatıyoruz.

Kısaca

• 2014'te yayımlanan bir ABD testinde, telefona uyarlanmamış bir anketi telefondan dolduranların %21'i yarıda bıraktı; bilgisayarda bu oran %4'tü.
• Uyarlanmış bir ankette telefondan verilen yanıtlar bilgisayardakiler kadar özenlidir. Zayıf nokta veri girişidir: yazı yazmak, küçük kaydırıcılar ve tarih çarkları.
• Geniş matris sorularını ayrı sorulara dönüştürün; açık uçlu soruları az, kısa ve isteğe bağlı tutun.
• İlerleme çubuğu katılımcıyı sonuna kadar tutmaz ve kaydırma, her ekranda bir soru göstermekten kötü değildir; düzeni içeriğe göre seçin.
• Yayından önce gerçek telefonlarda test edin, sonra tamamlanma süresini ve yanıtları cihaza göre karşılaştırın.

Telefondaki kayıp nereden geliyor?

Telefondan katılanlar anketi bilgisayardan katılanlardan daha sık yarıda bırakır ve fark en çok, anket bilgisayar için hazırlandığında açılır. Yarıda bırakmak, ankete başlayıp sonuna gelmeden çıkmaktır.

SSI adlı panel şirketinin yaptığı bir testte 5.501 ABD'li yetişkin aynı anketin üç sürümünden birini doldurdu: bilerek telefona uyarlanmadan hazırlanmış bir sürüm, telefona uyumlu bir sürüm ve telefon için özel olarak düzenlenmiş bir sürüm. Uyarlanmamış sürümde telefondan katılanların %21'i anketi yarıda bıraktı; tablette bu oran %9, bilgisayarda %4'tü. Telefon ve tablette yarıda bırakma, uyarlanmış sürümlerde en düşük düzeyde kaldı (Quirks, 2014).

Restoran markaları için 2010'da yapılan iki müşteri anketini inceleyen bir çalışma da aynı örüntüyü buldu (Stapleton, 2013). Telefonda yarıda bırakma oranı uyarlanmamış ankette %15,9, uyarlanmış sürümlerde %6,3 ile %10,2 arasındaydı; bilgisayarda %3,3'tü. Dört uyarlanmış sürümden ikisi aynı zamanda daha kısaydı ve en iyi sonucu kısaltılmış bir sürüm verdi; yani hem düzenin hem uzunluğun payı vardı.

Çoğunluğu panellerde yapılmış 14 çalışmayı birleştiren bir meta-analiz, daha düşük yarıda bırakma oranını telefona uyarlanmış bir tasarımla, daha kısa bir anketle ve daha az karmaşık bir tasarımla ilişkilendirdi (Mavletova ve Couper, 2015). Telefonda anket ayrıca daha uzun sürer: SSI testinde uyarlanmış sürümün ortanca tamamlanma süresi telefonda 10,99 dakika, bilgisayarda 7,02 dakikaydı. Öğrenci anketlerinde yavaş bağlantı, ek sürenin yalnızca beşte birini açıkladı; geri kalanın çoğu kaydırmaktan, özellikle de matrislerde kaydırmaktan geliyordu (Couper ve Peterson, 2017).

Bu çalışmaların hepsinde katılımcılar cihazlarını kendileri seçti; yani her farkın bir kısmı, telefondan kimin yanıt verdiğinden kaynaklanıyor olabilir. Bu da başlı başına önemlidir. 2014'te bir ABD panelinde yalnızca telefondan yanıt verenler, bilgisayardan yanıt verenlere göre daha gençti; aralarında üniversite mezunu daha az, Hispanik ya da siyahi olanlar daha çoktu (Lugtig, Toepoel ve Amin, 2016). Onları kaybetmek, yalnızca daha küçük değil, farklı bir örneklem demektir: yanıtsızlık yanlılığı da tam olarak buradan doğar.

Telefondan katılanların payı kitleye ve yıla göre değişir. Bir Alman panelinde 2011–12'de görüşmelerin %2'siydi, Pew Research Center'ın 2018–21 dönemindeki tipik bir panel dalgasında ise yaklaşık %60. Kendi anketinizdeki payı kontrol edin.

Telefonda verilen yanıtlar ne kadar iyi?

Küçük ekranda rahat kullanılan bir ankette telefondan verilen yanıtlar bilgisayardakiler kadar iyidir. Zayıf noktalar yazı yazmak ve parmakla yapılan diğer girişlerdir.

En güçlü kanıt, Hollanda'daki LISS panelinde yapılan rastgele atamalı çapraz bir deneyden geliyor. LISS, olasılık örneklemine dayalı bir online paneldir: 1.390 üyesinden aynı anketi hem akıllı telefonda hem bilgisayarda, rastgele bir sırayla doldurmaları istendi. Telefondayken başka işlerle daha çok uğraştılar, ama en az bilgisayardaki kadar özenli yanıt verdiler ve hassas bilgileri aynı rahatlıkla paylaştılar. Sorun veri girişindeydi: küçük bir kaydırıcı tutamacını ve tarih seçici çarkını tam istenen yere getirmek. Yazarlar, biçimler dokunmatik ekranda kolay kullanıldığı sürece telefondan verilen yanıtların yüksek kalitede olduğu sonucuna varıyor (Antoun, Couper ve Conrad, 2017).

Aynı kişiler iki cihazı da kullandığı için bu sonuç, telefonu kimin seçtiğiyle ilgili değildir; cihazını kendisi seçen kişilerle yapılan çalışmalar da aynı yönü gösteriyor. Danimarka'da 2018 ve 2019'da yapılan anketler, akıllı telefon ya da tablette daha zayıf yanıtlara dair sistematik bir işaret bulmadı (yalnızca kapalı uçlu sorular incelendi). Ekran boyutunun etkisini olabildiğince ortaya çıkarmak için kurgulanan bir ABD saha deneyi de cihazlar arasında az fark buldu (Tourangeau ve arkadaşları, 2017). Rusya'daki gönüllü bir panelde telefonlar daha düşük tamamlanma oranı ve daha kısa açık uçlu yanıtlar getirdi; ama sosyal olarak onaylanan yanıtlar artmadı, listedeki ilk seçeneklere yönelme eğilimi de güçlenmedi (Mavletova, 2013).

Yaygın kurallar ne durumda:

Matris soruları: yeniden kurulması gereken tek biçim

Küçük ekranda en çok zorlanan biçim matris sorusudur ve matrisi her ifade için ayrı bir soruya bölmek, düz çizgi yanıtlamayı ve atlanan satırları azaltır. Düz çizgi yanıtlama (straightlining), bir matrisin her satırına aynı yanıtı vermektir ve çoğu zaman satırların okunmadığını gösterir.

Bir kayıt sistemine kayıtlı 14.613 kişinin web üzerinden yanıtladığı bir ankette matrisler, küçük cihazlarda alt alta dizilmiş tek tek sorular olarak gösterildi. Bu biçim beş matrisin hepsinde anlamlı ölçüde daha az düz çizgi yanıtlama, dördünde de daha az eksik veri getirdi (Richards ve arkadaşları, 2016; katılımcılar biçimlere rastgele atanmamıştı). SSI testinde de matrisleri tek tek sorular olarak gösteren sürümlerde düz çizgi yanıtlayanlar, klasik matrise göre anlamlı ölçüde daha azdı. O klasik matriste telefondan katılanların %14,8'i bir tutarlılık kontrolünde çelişkili yanıtlar verdi.

Telefonda matris ve derecelendirme ölçeği nasıl görünür?

Sorveri.com'da bir matris sorusu telefonda da tablo olarak kalır: varsayılan olarak ifadeler genişliğin ilk %30'unu kaplar, yanıt sütunları kalan alanı paylaşır; bu oranı “İlk sütun genişliği” ayarıyla değiştirebilirsiniz. Satırlar alt alta dizilmez. Ekrandan daha geniş bir tablo kendi kutusunun içinde yana kayar; sütun çoksa katılımcı son sütunlara ulaşmak için ekranı yana kaydırmak zorunda kalır. Kendi matrisinize telefonda bakın.

“Likert ölçeği” sorusu, 2 ile 10 arasında puandan oluşan tek bir sayısal derecelendirmedir: puanlar numaralı kutucuklar olarak sıralanır, iki uçtaki ifade ilk ve son kutucuğun altında durur. Ölçek telefonda 7 puana kadar tek satırda kalır; daha fazlası iki satıra bölünür. Adına rağmen bir dizi “katılıyorum–katılmıyorum” ifadesinden oluşmaz. Her puanın sözle adlandırılması gerekiyorsa bir “Tek seçim” sorusu kullanın: anket sayfasında her seçenek ekran genişliğinde kendi satırında durur (“Yanıt görünümü” ayarında “Kartlar” seçiliyse kart olarak).

Bu yüzden geniş bir matrisi, analiz edeceğiniz ifadeler için ayrı tek seçimli sorulara dönüştürün ya da matrisi az satırlı ve kısa sütun adlı tutun. Hangi ifadeleri tutacağınıza karar verirken soru türünü yapacağınız analize göre seçin.

Yazma, kaydırıcı, tarih seçici ve diğer girişler

Dokunmatik ekranda sorun çıkaran şey veri girişidir. Telefondan katılanlar açık uçlu soruları daha sık atlar ve daha kısa yanıtlar yazar; küçük kaydırıcı tutamaçları ve tarih çarkları zor ayarlanır; sürükleyip bırakmak da dikkat ister.

Pew Research Center'ın American Trends Panel verilerinde (2018–2021, 92 açık uçlu soru) açık uçlu soruların ortalama yaklaşık %18'i boş bırakıldı; kapalı uçlu sorularda bu oran %1–2'ydi. Boş bırakma mobil cihazlarda tutarlı biçimde daha yüksekti, birkaç cümle isteyen sorularda ise daha da belirgindi. Pew'in daha sonraki bir analizine göre telefon ya da tabletten katılanlar açık uçlu soruları daha sık boş bıraktı (bilgisayardaki %11'e karşı %15) ve daha kısa yanıtlar yazdı: 113 karaktere karşı yaklaşık 80–87 karakter. Pew, nedenin cihaz olduğunu iddia etmiyor. İspanya'daki bir panel deneyinde ise akıllı telefon yanıtları uzunluk ve yazma hızı bakımından farklıydı, ama yanıt verilmeme sıklığı değişmedi (Revilla ve Ochoa, 2016).

Açık uçlu soruları az, kısa ve isteğe bağlı tutun; bir sözcük ya da bir cümle yetiyorsa yalnızca onu isteyin. İki soru biçiminin hangi durumda daha çok işe yaradığını açık uçlu ve kapalı uçlu soruların artıları ve eksileri yazısında karşılaştırdık. Kesin bir değer önemliyse kaydırıcı yerine bir seçenek listesi ya da numaralı bir ölçek tercih edin.

Parmakla doldurulan soru türleri

Sıralama türlerinin adları düzenleyicide İngilizcedir. Kendiniz eklediğiniz her şeyde, örneğin özel HTML ya da görsellerde, dokunma alanlarını büyük tutun. Web erişilebilirlik standardı WCAG 2.2, en küçük hedef boyutu olarak 24 × 24 CSS pikselini (AA düzeyi), gelişmiş hedef olarak 44 × 44 pikseli (AAA düzeyi) belirler; bazı istisnalar da tanır.

Her ekranda bir soru mu, kaydırılan sayfa mı: kural değil, tasarım tercihi

Deneyler, her ekranda bir soru göstermenin kaydırılan bir sayfadan daha fazla katılımcı tuttuğunu göstermiyor. Rusya'da telefonlarla yapılan bir panel deneyinde kaydırılan tasarım, sayfa sayfa ilerleyen tasarımdan anlamlı ölçüde daha hızlı tamamlandı; yarıda bırakma biraz daha düşüktü (anlamlı değil), teknik sorunlar daha azdı ve katılımcılar tasarımı daha olumlu değerlendirdi (Mavletova ve Couper, 2014). Yarıda bırakma meta-analizi de kaydırma ile sayfalama arasında bir fark bulmadı. Telefondan katılanları yavaşlatan, matrislerde ve uzun sayfalarda kaydırmaktır; kısa sorulardan oluşan bir sayfada aşağı inmek değil.

Sorveri.com'da her anket iki türden birindedir ve tür, “Tema” sekmesinin en üstündeki “Anket türünü seçin” başlığı altında belirlenir: “Her ekranda bir soru” ya da “Standart anket (sayfa başına birden çok soru)”. Sıfırdan ücretsiz online anket oluşturduğunuzda anket “Her ekranda bir soru” türüyle başlar; bir kopya ya da şablondan oluşturulan bir anket ise kaynağının türünü korur. Varsayılan tasarımda “Her ekranda bir soru” türü her soruyu ayrı bir adımda, ileri ve geri oklarıyla (ya da düğmeleriyle) gösterir; zorunlu bir soru yanıtlanmadan ilerlenemez. Ayrıca kendi adımında tek başına duran tek seçimli bir soruya, görsel seçimine, yıldız puanlamaya, Likert ölçeğine ya da NPS sorusuna verilen yanıt sizi kendiliğinden sonraki soruya geçirir (varsayılan olarak açık olan “Otomatik ilerleme” ayarı); telefonunuzda böyle birkaç soruyu deneyin. Standart anket türünde ise her sayfaya ne konacağına “+ Sayfa ekle” ile siz karar verirsiniz; her sayfa kaydırılır ve mantık kuralları bir sayfaya atlayabilir.

Seçimi içeriğe göre yapın: tek dokunuşla yanıtlanan sorulardan oluşan kısa bir anket için her ekranda bir soru, daha uzun bir anket ya da sayfa atlayan mantık kuralları içeren bir anket içinse birbiriyle ilgili sorulardan oluşan kısa sayfalar. İki durumda da matrisleri dar tutun.

İlerleme çubuğu katılımcıyı sonuna kadar tutmaz

Sabit hızla ilerleyen bir ilerleme çubuğu yarıda bırakmayı azaltmaz, başta yavaş ilerleyen bir çubuk ise artırır. 32 rastgele atamalı deneyi birleştiren bir meta-analizde sabit hızlı ilerleme göstergeleri yarıda bırakmayı anlamlı ölçüde azaltmadı. Başta hızlı, sonra yavaş ilerleyen göstergeler azalttı, başta yavaş, sonra hızlı ilerleyenler artırdı; bir teşvik vaat edildiğinde ise sabit göstergeler bile yarıda bırakmayı artırdı (Villar, Callegaro ve Yang, 2013). Deneylerin hiçbiri telefonları ayrıca incelemedi.

“Tema” sekmesinde “Özelleştir” altındaki “Seçenekler” bölümünde “İlerleme” ayarı çubuğu gösterir ya da kapatır (“İlerleme çubuğu”, “Bölmeler” ya da “Yok”); “İlerleme konumu” onu tasarımın izin verdiği yerde üste ya da alta koyar (Split ve Document tasarımlarında yalnızca üstte, Stream tasarımında yalnızca altta); “Sayaç” ise “Sayfa 2 / 5” gibi bir metnin nerede duracağını belirler ya da “Yok” ile onu gizler. Her iki anket türünün varsayılan tasarımında hem çubuk hem sayaç görünür. Standart anket türünde çubuk soruları değil sayfaları sayar, “Her ekranda bir soru” türünde ise ekranları.

Bu yüzden sayfaların uzunluğu farklıysa çubuk düzensiz sıçrar; uzun sayfalar baştaysa başta ağır ilerler, yani deneylerde yarıda bırakmayı artıran örüntüyü verir. Çubuğu gösterecekseniz sayfaları benzer uzunlukta tutun ve uzun bir anketi kurtarmasını hiç beklemeyin. Oyun öğeleri de kanıtlanmış bir çare değil: insanlar oyunlaştırılmış anketlerden daha çok keyif alıyor, ama daha fazla kişinin anketi bitirip bitirmediği konusunda çalışmalar farklı sonuçlar veriyor.

Kısa olmak işe yarar, ama hiçbir çalışma soru sayısı belirlemiyor

Kısa anketler daha az katılımcı kaybeder; ama dolaşan soru ve dakika sınırları araştırma bulgusu değil, deneyimden çıkarılmış pratik kurallardır. Yarıda bırakma meta-analizi bir eşik vermedi, bu rehberdeki çalışmaların hiçbiri de bir eşik belirlemiyor. Meta-analiz, beklenen süreyi baştan belirtmenin yarıda bırakma üzerinde bir etkisini de bulmadı; süreyi yazmak yine de katılımcıya karşı dürüst bir uygulamadır.

Peki bir anket ne kadar uzun olmalı? Ölçün. Anketi bir kez telefonda baştan sona doldurup süresini tutun; telefonda daha uzun sürer. Her sorunun neye hizmet edeceğini (bir karara, bir grafiğe ya da bir karşılaştırmaya) not edin ve gerisini çıkarın. Kısa ve açık ifadeli sorular her ekranda zaman kazandırır.

Başlangıç noktası olarak mobil anket sayfasındaki kısa şablonlara bakabilirsiniz; oradaki uzunluk önerisini de kendi telefonunuzda süre tutarak sınayın. Anketi baştan kuruyorsanız adımların tamamı anket nasıl hazırlanır rehberinde.

“Hangi cihazı kullanıyorsunuz?” diye hiç sormayın: gönderilen her yanıt, cihazı ve tarayıcıyı ülke ve yanıt toplama yöntemiyle birlikte zaten kaydeder.

Telefonda açılan davetler

Hemen yanıtlanabilen bir bağlantı daha hızlı yanıt getirir; ama kaç kişinin anketi bitireceğini kanal değil, anketin kendisi belirler.

Pew Research Center, kısa mesajı web panelinin üyeleriyle, yani anket doldurmayı önceden kabul etmiş kişilerle test etti. Hem kısa mesaj hem e-posta alanların %15'i 30 dakika içinde yanıt verdi; yalnızca e-posta alanlarda bu oran %6'ydı. Nihai yanıt oranı ise hemen hemen aynıydı (%82'ye karşı %81), ama akıllı telefondan tamamlayanlar daha çoktu (%51'e karşı %33). Panelin yalnızca %49'u kısa mesaj alabiliyordu (McGeeney ve Yan, 2016).

Kısa mesajla gelen davetler, Rusya'daki kaydırma deneyinde de ankete daha çok kişinin başlamasını ve telefondan tamamlamasını sağladı; meta-analiz ise ankete başladıktan sonra e-postayla davet edilenlerin daha az yarıda bıraktığını buldu. Kısa mesaj insana hemen ulaşır; onu sonuna kadar tutan ise ankettir.

Sorveri.com davetleri e-postayla gönderir. SMS, WhatsApp, Telegram ya da bir sınıf veya ekip grubu için “Yanıt toplama” sekmesindeki “Anket bağlantısı” bölümünden bağlantıyı kopyalayıp mesaja yapıştırın. Paylaşım düğmeleri Facebook, X ve LinkedIn için hazırdır. Yanıt takibi varsayılan olarak kapalıdır; bir yanıt, yalnızca “Yanıt takibini aç” seçeneği açıkken davet edilen adresle eşleşir. Davet metni ve gönderim adımları e-posta ile anket gönderme rehberinde. Web sitenize yerleştirdiğiniz bir anket de birçok ziyaretçiye telefonda ulaşır.

Gerçek telefonlarda test: yayından önce ve sonra

Üç adımda test edin: düzenleyicideki telefon görünümü, kendi telefonunuz ve kendi telefonlarında birkaç kişi. Yayından sonra tamamlanma süresini ve yanıtları cihaza göre karşılaştırın.

Düzenleyicinin “Tema” sekmesinde “Cihaz görünümü” satırında “Masaüstü”, “Telefon” ve “Tablet” sekmeleri vardır. “Telefon”, anketi masaüstü tarayıcınızın içinde 320 × 480 piksellik bir çerçevede gösterir: düzeni gösterir, parmakla kullanmanın nasıl olduğunu değil. Bunun için gerçek bir telefonda “Önizleme” bağlantısını kullanın. Önizleme yalnızca oturum açmış anket sahibine açılır ve oradaki yanıtlar kaydedilmez; bu yüzden telefonunuzda oturum açıp önizlemeyi orada açın.

Önizlemede zorunlu bir soruyu boş bırakıp ilerleyebilirsiniz, çünkü önizleme yanıtları denetlemez; “Otomatik ilerleme” ve mantık kuralları ise orada da çalışır. Zorunlu soru denetimini denemek için etkin anketi telefonunuzda bağlantısı üzerinden bir kez yanıtlayın, sonra bu yanıtı sonuçlardan “Anket yanıtını sil” ile silin. Ardından kitlenizden birkaç kişiyle, onların kendi telefonlarında bir ön uygulama yapın: mümkünse küçük ekranlı bir Android telefon ve bir iPhone ile; nerede duraksadıklarını izleyin.

Telefonda neleri deneyin

Sonuçları cihaza göre okuma

“Özet” ekranı, tüm anket için ve cihaz ayrımı yapmadan şunları gösterir: “Anketin toplam görüntülenme sayısı”, “Yarım kalan yanıtlar” (en az bir soru yanıtlanmış ama anket bitirilmemiş), “Tamamlanan yanıtlar”, “Tamamlanma oranı” ve “Ortalama tamamlanma süresi”. Oran, tamamlanan yanıtların yarım kalan ve tamamlanan yanıtların toplamına bölünmesiyle bulunur; bu yüzden yarım kalan yanıt yoksa %100 görünür.

Cihazları karşılaştırmak için sonuç filtresindeki “Cihaz” koşulunu kullanın. Bireysel yanıtların dışa aktarımı her yanıtın durumunu, tamamlanma süresini ve “Collection device” sütununu listeler; bu sütunun adı her dildeki dışa aktarımda İngilizcedir. Sütundaki değer, tarayıcıdan alınan bir model adı ya da cihaz türüdür (bilgisayarlarda çoğu zaman “Other”). Cihaz yalnızca yanıt gönderildiğinde kaydedilir; bu yüzden ürün, yarıda bırakmayı cihaza göre gösteremez. Bitirilmiş yanıtlar arasında tamamlanma süresini ve yanıtları karşılaştırın; örneğin telefondan katılanların açık uçlu bir soruyu ne sıklıkla boş bıraktığına bakın. Telefonda daha uzun bir süre, anketi gözden geçirmeniz için bir işarettir, bir ölçüm değil: süre duraklamaları da içerir ve telefondan katılanlar daha çok duraklar.

Kısa özet

Araştırmalardaki telefon kaybı, küçük ekrana uyarlanmamış anketlerden geliyor; uyarlanmış bir ankette, giriş kolay olduğu sürece telefondan verilen yanıtlar sağlam kalıyor. Geniş matrisleri ayrı sorular olarak yeniden kurun, yazmayı azaltın ve kesinlik gerektiğinde kaydırıcı yerine seçenek listesi kullanın. İlerleme çubuğu ve sabit soru sayısı kurallarını bir kenara bırakın; “Her ekranda bir soru” ile kısa sayfalar arasında içeriğe göre seçim yapın. Ardından gerçek telefonlarda test edin ve yanıtlar geldikten sonra tamamlanma süresini cihaza göre karşılaştırın.

Başlamanın kolay yolu mobil anket örnekleri sayfası: oradaki kısa şablonlardan birini telefonunuzda açıp “Telefonda neleri deneyin” tablosuyla sınayın.

Bunları da okuyun

• Açık uçlu soru mu, kapalı uçlu soru mu? Anketlerde artıları ve eksileri
• Analize uygun anket tasarımı: soru türü, grafik ve sayı
• Anket giriş metni nasıl yazılır: örnek ve talimatlar