Anket sorusu nasıl yazılır: örnekleriyle 6 kural

Anket sorusu nasıl yazılır? Her soruyu birkaç basit kontrolden geçirerek. İyi bir anket sorusu tek bir şeyi sorar, her katılımcının aynı biçimde anladığı sözcüklerle yazılır ve hiçbir yanıtı ima etmez. İnsanların bildiği ya da hatırladığı bir konuyu sorar, hangi dönemi kapsadığını söyler; bir puanlama ölçeği kullanıyorsa olumlu seçenek kadar olumsuz seçenek de sunar. Bu yazı, sorularını kendisi yazan herkes için: KOBİ sahibi, İK uzmanı ya da tez anketi hazırlayan öğrenci. Aşağıda her biri zayıf ve daha iyi bir örnekle verilen altı kural, en sık yapılan hatalar ve soruları göndermeden önce yapacağınız kısa bir test var.

Kısaca

• Her soruda tek bir şey sorun, katılımcılarınızın kullandığı sözcükleri seçin ve hangi dönemi kastettiğinizi belirtin.
• Soruları tarafsız yazın; puanlama ölçeğine olumlu seçenek kadar olumsuz seçenek koyun ve her noktayı sözcükle adlandırın.
• Yalnızca insanların bildiği ya da hatırladığı şeyleri sorun; “Emin değilim” ya da “Benim için geçerli değil” gerçek bir yanıt olabiliyorsa ekleyin ve soruyu gereksiz yere zorunlu yapmayın.
• En sık yapılan hatalar belirsiz, çift namlulu, yönlendirici ve yüklü sorular ile eksik ya da çakışan seçeneklerdir.
• Göndermeden önce hedef kitlenizden birkaç kişiye her sorunun ne sorduğunu kendi sözleriyle anlattırın.

Anket sorusu nasıl yazılır: altı kural

Her kuralın yanında zayıf ve daha iyi bir örnek var. Örnek sorular bu yazı için yazıldı.

1. Her soruda tek bir şey sorun

Bir soru tek bir şeyi sormalı. Soru iki şeyi birleştirdiğinde birinden memnun olup diğerinden memnun olmayan kişi yanıt veremez; siz de yanıtın hangi kısma ait olduğunu bilemezsiniz. Avustralya İstatistik Bürosu ve Amerikan Kamuoyu Araştırmaları Derneği (AAPOR), her soruda tek bir kavramın sorulmasını önerir. En belirgin işaret, iki konuyu bağlayan “ve” ya da “veya” bağlacıdır. Yine de her “ve” ikinci bir soru anlamına gelmez.

2. Sade ve açık sözcükler kullanın

Katılımcılarınızın kullandığı sözcükleri seçin ve sorudaki her önemli sözcüğün tüm katılımcılar için de sizin için de aynı anlama geldiğinden emin olun. Teknik terim, kısaltma ya da şirket içi ad geçen sorular ya atlanır ya da tahminle yanıtlanır. “Gelir” ya da “düzenli olarak” gibi geniş anlamlı sözcükleri ise herkes farklı okur. Teknik terimin yerine gündelik sözcüğü yazın ya da terimi tanımlayın: kısa bir “… dahil” açıklamasını sorunun içine, daha uzun bir tanımı hemen altına koyun. Sorveri.com'da bunun yeri sorunun açıklama alanıdır; katılımcı bu metni soru ile seçenekler arasında görür.

3. Soruyu tarafsız sorun

Soru, umduğunuz yanıtı ima etmemeli: övgü ya da suçlama, “katılmıyor musunuz?” kalıbı, insanların çoğunun ya da uzmanların ne düşündüğüne gönderme olmamalı. Bir yanıtı daha makbul gösteren ifade, yanıtları o yöne kaydırır. Pew Research Center'ın aktardığına göre Ocak 2003'te Amerikalıların %68'i, Saddam Hüseyin yönetimine son vermek için Irak'a askerî müdahaleyi destekliyordu. Soruya ABD askerlerinin binlerce kayıp verebileceği eklendiğinde bu oran %43 oldu. Düzeltilmiş örnekler yanlı anket soruları yazısında.

4. Yalnızca yanıtlanabilecek şeyleri sorun

İnsanlara bildikleri, yaptıkları ya da gördükleri şeyleri sorun; araştırmaları, tahmin etmeleri ya da geleceği öngörmeleri gereken şeyleri değil. Yanıtlanamayan bir soru ya tahminle doldurulur ya atlanır ya da katılımcıyı anketten uzaklaştırır. AAPOR'a göre yanıtı zorunlu tutmak, katılımcıların anketi erken bırakma riskini artırır. “Emin değilim” ya da “Benim için geçerli değil” gerçek bir yanıt olabiliyorsa bu seçeneği ekleyin. Bir görüş ya da memnuniyet sorusunda ise “Fikrim yok” seçeneği, aslında bir görüşü olan kişileri de kendine çeker. Bu seçeneği eklemek yerine soruyu isteğe bağlı bırakın (bkz. “Emin değilim” seçeneği ne zaman eklenir, soru ne zaman isteğe bağlı bırakılır).

Sorveri.com'da bir soru, “Yanıt zorunlu” kutusu işaretlenene kadar isteğe bağlıdır. Ancak “Ayarlar” sekmesinin “Doğrulama” bölümündeki “Tüm soruları zorunlu yap” seçeneği, her sorunun kendi ayarı ne olursa olsun bütün soruları zorunlu yapar. Bu kutuyu işaretsiz bırakın ve yalnızca herkesin gerçekten yanıtlayabileceği soruları zorunlu tutun.

5. Hangi dönemi kastettiğinizi belirtin

Bir davranışı soran soru, kapsadığı dönemi söyler: “son 7 günde”, “geçen yıl”. Dönem belirtilmezse her katılımcı kendi dönemini seçer ve yanıtları toplayıp karşılaştıramazsınız. Avustralya İstatistik Bürosu ve Kanada İstatistik Kurumu (Statistics Canada), dönemin konunun izin verdiği kadar kısa tutulmasını önerir, çünkü yakın zamanda olanlar daha doğru hatırlanır. Taşınma gibi seyrek bir olay için ise daha uzun bir dönem gerekir.

6. Yanıt ölçeğini dengeli kurun

Bir puanlama ölçeği olumlu seçenek kadar olumsuz seçenek sunar ve karşılıklı seçenekler birbirinin tam karşıtı olacak biçimde adlandırılır. İki yönlü bir ölçeğin (“Hiç memnun değilim” ile “Çok memnunum” arası) bir orta noktası vardır; tek yönlü bir ölçeğin (“Hiç” ile “Son derece” arası) yoktur. Her noktayı sözcükle adlandırın. Beş ile yedi nokta arası güvenli bir seçimdir.

Sorveri.com'daki “Likert ölçeği” sorusu, 2 ile 10 arasında numaralı nokta gösterir (varsayılan 5); sözcükler yalnızca iki uçta yer alır. Her noktada bir sözcük olsun istiyorsanız seçenekleri adlandırılmış bir “Tek seçim” sorusu kullanın. Aynı ölçekle puanlanacak birkaç madde için ise sütunları adlandırılmış bir “Matris: satır başına tek seçim” sorusu kurun.

Anket sorusu hazırlarken en sık yapılan hatalar

Aşağıdaki dört hata sorunun kendi ifadesinden kaynaklanır ve her birinin basit bir çözümü vardır.

Karmaşık, belirsiz ve uzun sorular. Birkaç yan cümle, teknik terimler, “yeterli” gibi belirsiz sözcükler ve katılımcının çözmesi gereken olumsuz yapılar soruyu zor okunur hâle getirir. Çözüm: tek ve kısa bir cümle, gündelik sözcükler, belirtilmiş bir dönem ve olumlu bir yapı.

Aynı anda iki şey soran soru (çift namlulu soru). Sorun bir seçeneğin içinde de saklanabilir. En çok neyin önemli olduğu sorulduğunda, yalnızca fiyatı önemseyen biri “Hızlı teslimat ve düşük fiyat” seçeneğini dürüstçe işaretleyemez. Çözüm: soruyu ya da seçeneği ikiye ayırın.

Yönlendirici ve yüklü sorular. Yönlendirici soru katılımcıyı tek bir yanıta doğru iter: “Müşterilerimizin çoğu yeni uygulamamızı çok seviyor. Siz ne düşünüyorsunuz?” Yüklü soru ise her yanıtın doğrulayacağı bir varsayım içerir (“Yeni uygulamamızın en çok neyini beğeniyorsunuz?”) ya da insanların konunun kendisine değil sözcüğe tepki verdiği duygusal sözcükler kullanır. Olumlu seçenekleri olumsuzlardan fazla olan bir seçenek listesi de yönlendirir. Çözüm: tarafsız bir ifade ve önce varsayımın doğru olup olmadığını soran bir soru.

Çakışan ya da bazı kişileri dışarıda bırakan seçenekler. “20–30” ve “30–40” gibi aralıklar 30 yaşındaki birini iki yere birden koyar. Kişinin gerçek yanıtını içermeyen bir liste de onu yanlış bir seçeneğe zorlar. Çözüm: çakışmayan ve olası her yanıtı kapsayan seçenekler; listenin eksik kalabileceği yerde de “Diğer (lütfen belirtin)” seçeneği (Sorveri.com'da “‘Diğer’ seçeneğini göster” ayarı). Ayrıntılar çoktan seçmeli anket soruları yazısında.

Sorunun kendi ifadesi dışında iki şey daha yanıtları etkiler. Önceki sorular sonrakilerin yanıtlarını değiştirebilir: konuyla ilgili kolay soruları başa, demografik soruları sona koyun; ancak bunlardan biri kimin devam edeceğini belirliyorsa onu başa alın. Maaş, sağlık ya da kurallara aykırı davranış gibi hassas konularda bireysel yanıtları kimin göreceğini ve sonuçların yalnızca toplu olarak, en az 10 kişilik gruplar için raporlanacağını söyleyin. Bu kuralı siz uygularsınız; Sorveri.com bunu denetlemez.

Göndermeden önce soruları test edin (ön uygulama)

Her soruyu yüksek sesle okuyun. Sonra hedef kitlenize benzeyen birkaç kişiye taslağı yanıtlatın ve her sorunun ne sorduğunu, yanıtlarını nasıl seçtiklerini kendi sözleriyle anlatmalarını isteyin. Sizin göremediğinizi onlar bulur: iki türlü okunan bir sözcük, eksik bir seçenek, yanıtlayamadıkları bir soru. Buna ön uygulama (pilot uygulama) denir; AAPOR ve Kanada İstatistik Kurumu, anketi sahaya çıkarmadan önce soruları böyle denemeyi önerir. Test eden iki kişinin farklı anladığı her soruyu yeniden yazın.

Sorveri.com'da ücretsiz anket oluşturup sorularınızı ekledikten sonra “Önizleme” bağlantısı soruları katılımcının göreceği biçimde gösterir. Ancak önizleme yanıt kaydetmez ve zorunlu bir soruda durmaz: zorunlu soru uyarısı yalnızca etkin ankette çıkar. Bu yüzden zorunlu soruları, anketi etkinleştirip kendi bağlantısından deneyin ve anketi telefonda da açın.

Deneme yanıtları gerçek yanıt olarak kaydedilir ve anket başına 500 yanıtlık sınıra dahil olur; işiniz bitince “Analiz” sekmesinin “Bireysel yanıtlar” bölümünde her birini “Sil” düğmesiyle silin. Anket varsayılan olarak her cihazdan tek yanıt alır, bu nedenle ikinci denemeyi başka bir tarayıcıda ya da gizli pencerede yapın. Anketin tamamını adım adım kurmak için anket nasıl hazırlanır sayfasına bakın.

Özetle

Katılımcıların aynı biçimde anladığı anket soruları yazmak için her soruda tek bir şeyi sorun. Sade sözcükler kullanın, hiçbir yanıtı ima etmeyin, insanların bildiği konuları sorun, dönemi belirtin ve ölçeği dengeli kurun. Ardından taslağınızda “Anket sorusu hazırlarken en sık yapılan hatalar” başlığındaki dört hatayı arayın ve anketi göndermeden önce hedef kitlenizden birkaç kişiyle deneyin.

Hazır bir başlangıç noktası isterseniz müşteri memnuniyeti şablonunu açın ve sorularının ifadesini bu altı kurala göre uyarlayın.

Bunları da okuyun

• Açık uçlu soru mu, kapalı uçlu soru mu? Anketlerde artıları ve eksileri
• Analize uygun anket tasarımı: soru türü, grafik ve sayı
• Anket giriş metni nasıl yazılır: örnek ve talimatlar