Anket nedir? Kısa tanım, bölümleri ve sınırları

Anket, aynı soruların aynı sırayla ve aynı sözcüklerle birçok kişiye sorulduğu, yanıtların da sayılıp karşılaştırılabildiği bir soru dizisidir. Güncel Türkçe Sözlük anketi şöyle tanımlar: “Herhangi bir konuyla ilgili durum ve tutumu belirlemek için düzenlenmiş, ayrıntılı ve kapsamlı soru dizisi.” Bu yazı “anket nedir?” sorusunu, ödevi için kısa bir tanım arayan öğrenciden ilk müşteri anketini gönderecek KOBİ sahibine, çalışan anketi planlayan İK uzmanından tezi için soru formu hazırlayan yüksek lisans öğrencisine kadar herkes için yanıtlıyor. Kısa yanıt şu: Anket, bir şeyin bir grupta ne kadar yaygın olduğunu gösterir, ama nedenini her zaman söylemez ve yalnızca yanıt verenleri anlatır. Yazıda önce sözcüğün iki anlamını ayırıyor, ardından bir anketin neyi ölçüp neyi ölçemediğini, ölçekten ve görüşmeden farkını, bölümlerini ve karardan rapora uzanan altı aşamasını anlatıyoruz. Online anketin nasıl işlediği ve sık sorulan sorular en sonda.

Kısaca

• Anket, aynı soruları aynı biçimde birçok kişiye soran ve yanıtları sayılabilir hâle getiren bir soru dizisidir.
• Herkes aynı soruyu aynı sözcüklerle gördüğü için yanıtlar gruplar arasında ve zaman içinde karşılaştırılabilir.
• Anket bir şeyin ne kadar yaygın olduğunu gösterir; nedenini anlamak için görüşme ya da açık uçlu sorular daha iyi sonuç verir.
• Herkese açık bir bağlantıyla toplanan yanıtlar yalnızca yanıt verenleri anlatır, bütün müşterilerinizi ya da bütün çalışanlarınızı değil.

Anket ne demek? Tanım ve iki anlamı

“Anket” sözcüğü iki ayrı şey için kullanılır: soruların yazılı olduğu form ve bu soruları bir grup insana soran çalışmanın tamamı.

• Soru formu. Katılımcının gördüğü soru listesi. Akademik metinlerde buna “soru formu” da denir. “Anketi hazırladım” diyen biri genellikle bunu kasteder.
• Çalışma. Kimlere sorulacağını seçmekten onlara ulaşmaya, yanıtları toplamaya ve saymaya kadar bütün süreç. Türkçe araştırma metinlerinde böyle bir çalışmaya “tarama araştırması” denir. “Anket sonuçları açıklandı” diyen biri bunu kasteder.

İkisini ayırmak işinize yarar, çünkü iyi yazılmış bir soru formu bile yanlış kişilere gönderildiğinde yanıltıcı sonuç verir.

Bir soru listesini anket yapan şey standartlaştırmadır. Her katılımcı aynı soruları aynı sırayla ve aynı ifadeyle görür; yanıtlar da sayılabilecek biçimde kaydedilir. Bir müşteriye “Teslimattan memnun kaldınız mı?”, ötekine “Teslimatta bir sorun yaşadınız mı?” diye sorarsanız iki yanıtı bir arada sayamazsınız. Herkese aynı soruyu sorduğunuzda ise grupları karşılaştırabilir, örneğin ilk kez alışveriş yapanlarla düzenli müşterileri yan yana koyabilirsiniz. Aynı anketi bir yıl sonra yineleyip neyin değiştiğini de görebilirsiniz.

Bir anket neyi ölçer, neyi ölçemez?

Anketle dört tür bilgi toplanır: insanların ne yaptığını, ne düşündüğünü, ne bildiğini ve kim olduklarını.

• Davranış: neyi, ne zaman ve ne sıklıkla satın aldıkları. Bir KOBİ, müşterilerine siparişin kaç günde ulaştığını sorar.
• Görüş ve tutum: memnuniyet, tercih, bir ifadeye katılma ya da katılmama. Bir İK ekibi çalışanlara iş yükünü, bir okul velilere okulla iletişimi sorar; tez yazan bir öğrenci de bir tutumu Likert tipi ölçekle ölçer.
• Bilgi: bir konuda neyin bilindiği. Bir belediye, ilçede oturanların yeni çöp toplama saatlerini bilip bilmediğini sorar.
• Özellikler: yaş grubu, görev, eğitim durumu. Bu sorular sonuçları gruplara ayırmanızı sağlar.

Sorunun biçimi elinize ne geçeceğini belirler. Kapalı uçlu, yani seçenekli sorularda yanıtlar doğrudan sayılabilir. Açık uçlu sorularda ise kişiler nedenlerini kendi sözleriyle anlatır; bu yanıtları saymadan önce temalara ayırmanız, yani kodlamanız gerekir. Hangisini ne zaman seçeceğinizi açık uçlu ve kapalı uçlu sorular yazısında bulabilirsiniz.

Anket planlamadan önce aradığınız bilginin zaten elinizde olup olmadığına bakın: satış kayıtları, devam çizelgeleri ya da geçen yılki anket. Amerikan Kamuoyu Araştırmaları Derneği (AAPOR), anket planlarken kendinize sormanız gereken sorular arasında bunu da sayar.

Anket yalnızca yanıt veren kişileri anlatır. Bağlantıyı Instagram hesabınızda ya da bir WhatsApp grubunda paylaştığınızda anketi kimin dolduracağına katılımcılar kendileri karar verir: sizi takip edenler, konuya ilgi duyanlar, o gün vakti olanlar. Böyle kendi kendini seçmiş bir grup için hata payı hesaplanamaz ve yanıt sayısını artırmak bunu değiştirmez; bin gönüllü de yüz gönüllü gibi yalnızca kendini anlatır. Hata payı hesaplanabildiği durumlarda bile yalnızca örnekleme hatasını kapsar. Pew Research Center'ın belirttiği gibi bu, olası hata kaynaklarından yalnızca biridir (Mercer, 2016).

Anket, bir şeyin ne kadar yaygın olduğunu söyler; neden öyle olduğunu ise çoğu zaman söylemez. Nedeni anlamak istediğinizde birkaç görüşme ya da iyi seçilmiş birkaç açık uçlu soru daha çok işe yarar. Araştırmacılar anketi ve görüşmeyi sık sık birlikte kullanır.

Anketle karıştırılan kavramlar: ölçek, kamuoyu yoklaması, form ve görüşme

“Anket” sözcüğü günlük dilde ölçek, seçim anketi ve form için de kullanılır; oysa bunlar farklı araçlardır. Aşağıdaki tablo anketi, onunla karıştırılan dört kavramla yan yana koyuyor.

Tezlerde sık karıştırılan ikili anket ve ölçektir: Anket soru başına bir yanıt, ölçek ise kişi başına bir puan verir. Farkı ve yayımlanmış bir ölçeğin nasıl kullanılacağını anket ve ölçek farkı yazısında ayrıntılı olarak anlatıyoruz.

Türkçe yöntem kaynakları bir soru formunun dört aşamada geliştirildiğini anlatır: problemin tanımlanması, madde yazma, uzman görüşü alma ve ön uygulama (Büyüköztürk, 2005). Bu aşamalar her anket için geçerlidir. Bir ölçek ise bunlara ek olarak geçerlik ve güvenirlik çalışmaları ister.

Bir anketin bölümleri: katılımcının gördüğü sırayla

Katılımcı iyi kurulmuş bir anketi altı bölüm hâlinde, şu sırayla görür:

1. Başlık. Konuyu söyleyen kısa bir ad, örneğin “Teslimat deneyiminiz”.
2. Giriş metni. Anketi kimin ve neden yaptığı, ne kadar süreceği, yanıtları kimlerin göreceği. Bu birkaç cümleyi nasıl yazacağınızı anket giriş metni yazısında örnekleriyle bulabilirsiniz.
3. Kolay bir ilk soru. Konuyla doğrudan ilgili, herkesin düşünmeden yanıtlayabileceği bir soru.
4. Ana sorular. Konulara göre gruplanmış, genelden özele sıralanmış sorular. Önceki bir soru sonrakinin yanıtını etkileyebildiği için genel değerlendirme, ayrıntılı sorulardan önce gelir.
5. Hassas ve demografik sorular. Gelir, yaş ya da görev gibi sorular sona yakın durur. Bunlardan biri anketi kimin doldurmaya devam edeceğini belirliyorsa başa alınır.
6. Teşekkür sayfası. Katılımcıya teşekkür eder ve bundan sonra ne olacağını söyler, örneğin sonuçların ne zaman paylaşılacağını.

Ana sorular üç türdedir: kapalı uçlu sorular (tek seçim ya da çoklu seçim), derecelendirme soruları (örneğin 1–5 arası bir puan) ve açık uçlu sorular. Konu konu hazır anket soruları ve yanıt seçenekleri ayrı bir yazıda.

Giriş metninde güveni bir söz değil, açık bilgi sağlar. Yanıtları kimlerin göreceğini ve sonuçların yalnızca toplu olarak raporlanacağını yazın. Anketin anonim olduğunu vaat etmeyin: Sorveri.com yanıtla birlikte ülke, cihaz ve tarayıcı bilgisini de kaydeder, açık uçlu bir yanıt da yazanı ele verebilir.

Bir anketin altı aşaması: karardan rapora

Anket çalışması, sorular yazılmadan önce başlar ve rapor yazılınca biter. Altı aşaması şunlardır:

1. Karar. Anketin hangi kararı vermenize yardımcı olacağını tek cümleyle yazın.
2. Katılımcılar. Kimlerin yanıtlaması gerektiğine ve onlara nasıl ulaşacağınıza karar verin.
3. Sorular. Kararın gerektirdiği soruları yazın ya da hazır bir şablondan seçin.
4. Deneme. Anketi hedef kitleden birkaç kişiye doldurtun (ön uygulama) ve göndermeden önce son bir kontrol yapın. Göndermeden önce dikkat edilmesi gerekenler bir kontrol listesinde toplandı.
5. Yanıt toplama. Bağlantıyı paylaşın ya da e-posta daveti gönderin.
6. Rapor. Yanıtları sayın, grupları karşılaştırın ve sonucu kararla ilişkilendiren birkaç cümle yazın.

Adım adım anket nasıl hazırlanır sorusunun Sorveri.com'daki yanıtı ayrı bir sayfada: soruları eklemekten bağlantıyı paylaşmaya ve raporu indirmeye kadar.

Bir örnek: pastanenin eve teslimat kararı

Bir mahalle pastanesi eve teslimat başlatıp başlatmamaya karar vermek istiyor (rakamlar kurgusaldır). Instagram hesabında ve müdavimlerinin bulunduğu WhatsApp grubunda tek soruluk bir anketin bağlantısını paylaşıyor: “Eve teslimat olsaydı ne sıklıkla sipariş verirdiniz?” Seçenekler “Haftada bir veya daha sık”, “Ayda birkaç kez”, “Ayda bir”, “Daha seyrek” ve “Sipariş vermezdim”. 120 müşteri yanıt veriyor; ilk üç seçenekten birini işaretleyenler 54 kişi.

Rapordaki cümle şöyle olur: “Yanıt veren 120 müşterinin 54'ü (%45) ayda en az bir kez sipariş vereceğini söyledi.” Cümlede taban, yani kaç kişinin yanıt verdiği açıkça yazılıyor, çünkü yanıt verenler kendi kendini seçti: Bunlar pastanenin bütün müşterileri değil, bağlantıyı görüp anketi dolduranlar. Bir şey daha var: insanların yapacaklarını söyledikleri, sonradan gerçekten yaptıklarından genellikle fazladır. Pastane bu oranı kesin bir talep tahmini olarak değil, teslimatı bir süre denemeye değer bir ilginin işareti olarak okumalı.

Online anket nedir?

Online anket, katılımcıların bir web tarayıcısında doldurduğu ankettir. Anketi bir bağlantıyla paylaşır, e-posta davetiyle gönderir, web sitenize yerleştirir ya da sosyal medyada duyurursunuz. Katılımcılar bilgisayarda, telefonda ya da tablette, hiçbir uygulama indirmeden yanıt verir. Yanıtlar tek bir yerde toplanır ve grafiklere, tablolara dönüşür; kâğıt formlardaki gibi yanıtları tek tek bilgisayara girmeniz gerekmez.

Sorveri.com ücretsiz bir online anket aracıdır. Boş bir anketle ya da hazır bir şablonla başlarsınız; gerekirse koşullu mantıkla her katılımcıya yalnızca onu ilgilendiren soruları gösterirsiniz. Sonuç raporunu PDF olarak indirebilir ya da Excel'e aktarabilirsiniz. “Bireysel yanıtlar” sekmesinden bütün yanıtları bir CSV dosyası olarak da alabilirsiniz. Bir araç seçmeden önce ücretsiz anket oluşturma sitelerinde nelere bakmanız gerektiğini okuyabilirsiniz. Hemen denemek isterseniz ücretsiz online anket oluşturun.

Görüşmeci karşılarında olmadığında insanlar hassas sorulara daha içten yanıt verme eğilimindedir. Bu, online anketin yüz yüze ve telefonla yapılan anketlere göre bir üstünlüğüdür. Anketin uygulanma biçimlerini ve aralarındaki farkları anket türleri yazısında karşılaştırıyoruz.

Sık sorulan sorular

Örnek bir anket nasıl görünür?

Bir e-ticaret sitesinin, siparişini teslim alan müşterilere teslimat hızını ve ürünü sorduğu kısa bir anket, bir müşteri memnuniyeti anketi örneğidir. Bir üniversitenin dönem sonunda öğrencilere dersin içeriğini ve işlenişini sorduğu anket de bir ders değerlendirme anketi örneğidir.

Anketin amacı nedir?

Anketin amacı, bir davranışın ya da görüşün bir grupta ne kadar yaygın olduğunu öğrenmektir. Böylece bir karar izlenimlere değil, sayılara dayanır. Örneğin “Müşteriler teslimattan şikâyetçi” yerine “Yanıt verenlerin dörtte biri siparişini geç aldığını söyledi” diyebilirsiniz.

Anketin Türkçe anlamı nedir?

TDK'ye göre “anket” sözcüğünün Türkçe karşılığı “sormaca”dır. Sözcüğün kendisi Fransızca enquête sözcüğünden gelir. Günlük dilde ve araştırma metinlerinde “sormaca” pek kullanılmaz; yerleşik sözcük “anket”tir.

Anketi yapan kişiye ne denir?

Soruları yüz yüze ya da telefonla soran kişiye anketör denir; TDK bu sözcüğün Türkçe karşılığı olarak “anketçi”yi verir. Online bir ankette görüşmeci yoktur: Soruları anketi hazırlayan kişi yazar, katılımcılar da yanıtlarını kendileri girer.

Özetle

Anket, aynı soruları aynı biçimde birçok kişiye sorarak sayılabilir ve karşılaştırılabilir yanıtlar toplayan bir soru dizisidir. Sözcük hem soru formunu hem de bu formla yapılan çalışmanın tamamını anlatır. Anket, bir şeyin ne kadar yaygın olduğunu iyi ölçer; nedenini anlamak için görüşmeyle ya da açık uçlu sorularla tamamlanır.

En önemli sınırını da unutmayın: Herkese açık bir bağlantıyla toplanan yanıtlar yalnızca yanıt verenleri anlatır ve böyle bir grup için hata payı hesaplanamaz. Bu yüzden raporunuzda tabanı, yani kaç kişinin yanıt verdiğini her zaman yazın.

İlk anketinizi hazırlamadan önce gerçek anketlerin nasıl kurulduğuna bakmak işinizi kolaylaştırır. Örnek sayfalarında müşteri, çalışan, ders ve hasta anketlerinin hazır şablonlarını bulabilirsiniz; çoğunda her sorunun neden sorulduğunu anlatan bir not da var.

Bunları da okuyun

• Ücretsiz anket oluşturma siteleri: seçmeden önce nelere bakmalı?
• Anket analizi nasıl yapılır? Yanıtlardan bulguya 7 adım
• Anket hazırlarken dikkat edilmesi gerekenler: göndermeden önce kontrol listesi