Tez anketinizi online hazırlayın

Tez anketi birçok yüksek lisans ve doktora tezinin araştırma bölümünde veri toplama aracıdır: bir örneklemde hipotezinizi sınamak ya da araştırma sorunuzu yanıtlamak için hazırladığınız soru formu. Aynı adımlar lisans bitirme projesi, dönem ödevi ve soru formu kullanan her akademik araştırma için de geçerlidir. Sorveri.com'da soru formunu online hazırlar, bir bağlantıyla paylaşır ve yanıtları analiz için Excel'e aktarırsınız. Aşağıdaki adımlar, danışmanınızın genellikle kontrol ettiği sırayı izler: amaç ve sorular, soru türleri, örneklem büyüklüğü, bilgilendirilmiş onam, paylaşım ve analiz.

Neden önemli: tez savunmasında yalnızca kaç yanıt topladığınıza değil, her şeyden önce yöntemin araştırma sorusuna yanıt verip vermediğine bakılır. Net bir hipotezi olmayan, yönlendirici sorular içeren ya da 40 arkadaşın yanıtına dayanan bir anket, kuramsal bölüm ne kadar iyi olursa olsun sonucu desteklemez. İyi tasarlanmış bir anket ise bulgular bölümü için tabloları ve grafikleri verir. Jürinin en sık sorduğu sorulara da önceden yanıt verir: kaç kişi yanıtladı, bu kişiler nasıl seçildi ve hata payı ne kadar?

Tezinize uyarlayabileceğiniz hazır şablonlar: çalışan memnuniyeti anketi, müşteri memnuniyeti anketi, pazar araştırması anketi, ders değerlendirme anketi, öğrenci memnuniyeti anketi.

Tez anketi nasıl hazırlanır

Neyi göstermek istediğinizi ve hangi değişkenleri karşılaştırdığınızı tek bir cümleyle yazın, örneğin “Esnek çalışma saatleri olan çalışanların iş doyumu daha yüksektir.” Her soru bu değişkenlerden birini ölçmeli ya da katılımcıyı tanımlamalıdır (cinsiyet, yaş, kıdem). Hipoteze hizmet etmeyen bir soruyu, ne kadar ilginç olursa olsun çıkarın.

Tez anketi örnekleri: bir soru formunun beş bölümü

Bu hipotezi sınayan bir soru formu, katılımcının gördüğü sırayla beş bölümden oluşur:

1. Giriş metni ve onam: araştırma hakkında bilgi ve “Evet” ile “Hayır” seçenekli “Bu araştırmaya katılmayı kabul ediyor musunuz?” sorusu.
2. Likert tipi ifadeler: “Aşağıdaki ifadeye ne ölçüde katılıyorsunuz: Çalışma saatlerim iş ve özel hayatımı dengelememe olanak tanıyor.” Ölçek “Kesinlikle katılmıyorum” ile “Kesinlikle katılıyorum” arasında uzanır.
3. Seçenekli sorular: “Çalışma saatleriniz nasıl?” sorusu, “Sabit”, “Esnek” ve “Vardiyalı” seçenekleriyle.
4. Bir açık uçlu soru: “İş doyumunuzu ne artırırdı?”
5. Sonda demografik sorular: “Şu anki iş yerinizde ne kadar süredir çalışıyorsunuz?” sorusu, “1 yıldan az”, “1–3 yıl”, “4–10 yıl” ve “10 yıldan fazla” seçenekleriyle.

Eklediğiniz her soru için aynı kurallar geçerlidir:

• Bir soru, bir konu: “Maaşınızdan ve çalışma saatlerinizden memnun musunuz?” aslında tek soruda iki şey sorar (çift namlulu soru).
• Yönlendirici ifadelerden kaçının: “… olduğunu düşünmüyor musunuz?” gibi bir soru katılımcıyı belli bir yanıta iter. Bir ifade verin ve ölçekle “Ne ölçüde katılıyorsunuz?” diye sorun.
• Demografik soruları sona koyun: başta sorulduklarında bazı katılımcıları anketten uzaklaştırırlar.
• En fazla 15–20 soru sorun. Bunun üzerindeki her soru, tamamlanan anket sayısını azaltır.
• Soru formunu 5–10 kişiyle ön uygulamadan geçirin ve farklı anlaşılan soruları düzeltin.
• Yayımlanmış bir ölçek kullanıyorsanız maddelerini değiştirmeden aktarın ve ölçeğin Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışmasını kaynak gösterin. Ölçeği geliştirenden kullanım izni gerekebilir; bunu danışmanınızla kontrol edin.

İlk kez online anket hazırlıyorsanız Sorveri.com'da adım adım anket nasıl hazırlanır rehberine de bakın.

Likert tipi sorular ve diğer soru türleri

Seçenekli sorular sayı verir, açık uçlu sorular ise nedenini açıklar. Tutum ve görüşler için 5'li Likert ölçeği kullanın: “Kesinlikle katılmıyorum” ile “Kesinlikle katılıyorum” arasında, tüm ifadeler için aynı ölçek. Sorveri.com'da ifadeleri tek bir matrisin satırları olarak ekleyin (“Matris: satır başına tek seçim”): katılımcı her satırda bir sütun seçer, siz de her ifade için yanıtların dağılımını görürsünüz. Sorveri.com'daki “Likert ölçeği” soru türü ise tek bir numaralı puanlamadır; birden çok ifadeden oluşan Likert tipi ölçek için matrisi kullanın. Matriste “Satırları rastgele sırala” seçeneğini açabilirsiniz: ifadelerin sırası yanıtları etkilemez, sütunlardaki ölçek ise aynı kalır. Ters kodlanmış maddeler kullanıyorsanız onları analizden önce Excel'de çevirin. Açık uçlu soruları 2–3 ile sınırlayın: telefondan yanıt verenleri yorar ve analizde saatlerce kodlama gerektirir.

Örneklem büyüklüğü: kaç yanıt gerekir?

Gereken yanıt sayısı, incelediğiniz evrenin büyüklüğüne ve istediğiniz kesinliğe bağlıdır. %95 güven düzeyinde ve en temkinli varsayımla (%50 oran):

Bu hesaplar rastgele örneklem için geçerlidir. Kolayda örneklemde örneklem büyüklüğünü ve katılımcılara nasıl ulaştığınızı yazın; hata payı vermeyin, çünkü böyle bir örneklem için hesaplanamaz. Alt grupları karşılaştırıyorsanız (kadınlar ve erkekler, birimler, bölümler) her alt grupta en az 30 yanıt olmasına çalışın.

Ücretsiz plan: anket başına 500 yanıt

Ücretsiz plandaki 500 yanıtla büyük bir evrende hata payı yaklaşık ±%4,4 olur; yarım kalan yanıtları çıkardığınızda biraz daha büyür. Bu, ±%5 hata payı için yaklaşık 385 yanıt gereken bir yüksek lisans tezini de karşılar. Ücretsiz planda soru sayısı sınırsızdır, bu yüzden uzun bir soru formu da sığar.

Bilgilendirilmiş onam ve etik kurul

Bazı araştırmalarda, örneğin 18 yaşından küçük katılımcılarla, hastalarla ya da hassas konularda, etik kurul onayı ya da araştırmayı yaptığınız kurumun izni gerekebilir. Bu, üniversiteye ve konuya göre değişir; yanıt toplamaya başlamadan önce güncel prosedürü danışmanınızla ve enstitünüzle kontrol edin. Okullarda yapılacak bir araştırma için Millî Eğitim Bakanlığının araştırma izni ve veli onayı da gerekebilir. Her durumda soru formu, katılımcıyı bilgilendiren bir metin ve onam sorusuyla başlar.

• Bilgilendirme metnini başa bir “Bilgi metni” öğesi olarak koyun. Metinde şunlar yer alsın: araştırmayı kimin yürüttüğü (öğrenci, üniversite, danışman), amacı ve soruların konusu, doldurma süresi, katılımcının istediği soruyu atlayabileceği ve istediği an bırakabileceği, verilerin yalnızca toplu olarak kullanılacağı, ne kadar süre saklanacağı ve iletişim için bir e-posta adresi. Ad ya da e-posta istemiyor ve genel bağlantıyı paylaşıyorsanız yanıtların gönderildikten sonra silinemeyeceğini de yazın, çünkü hangi yanıtın kime ait olduğu bilinmez. Yalnızca onam sorusunu zorunlu yapın, araştırma sorularını değil: metin, katılımcının yanıt vermek zorunda olmadığını söylüyor.
• Hemen ardından zorunlu bir soru ekleyin: “Evet” ve “Hayır” seçenekli “Bu araştırmaya katılmayı kabul ediyor musunuz?” Metni ve bu soruyu ilk sayfada tek başına bırakın; araştırma soruları ikinci sayfada başlasın. “Mantık ekle” ile bir kural ekleyin ve “Hayır” yanıtı için “Anketi gönder” eylemini seçin. Bağlantıyı paylaşmadan önce kuralı “Hayır” seçtiğiniz bir deneme yanıtıyla kontrol edin, sonra deneme yanıtını sonuçlardan silin.
• Ad, e-posta, telefon gibi kişisel veriler ya da sağlık verisi istiyorsanız KVKK kapsamında katılımcıları ayrıca bilgilendirmeniz gerekebilir: verilerin amacı, saklama süresi ve veri sorumlusu. Neyin gerektiğini danışmanınızla ve üniversitenizin kurallarıyla kontrol edin. Sorveri.com'un kişisel verileri nasıl işlediğini KVKK aydınlatma metninde bulabilirsiniz.
• Katılımcıların kimliğinin belirlenmeyeceğini yazdıysanız ad ya da e-posta istemeyin ve genel bağlantıyı kullanın. E-posta davetlerinde “Yanıt takibi” açıksa Sorveri.com yanıtı alıcıyla eşleştirir; bu ayar varsayılan olarak kapalıdır. Sözünüzü tutmak için genel bağlantıyı kendi e-posta adresinizden, alıcıları gizli alıcı (Bcc) alanına ekleyerek gönderin.
• Bilgilendirme metninin tamamını ve soru formunu, sorular ve seçeneklerle birlikte tezin eklerine koyun.

Anket bağlantısını paylaşma

Bağlantıyı evreninizin bulunduğu yerde paylaşın: bölümünüzün ya da sınıfınızın mesaj gruplarında, sosyal medyada ve forumlarda. Bir derneğe, kuruma ya da şirkete, bağlantıyı üyelerine veya çalışanlarına e-postayla göndermesini rica edin. Arkadaşlarınızın ve sınıf arkadaşlarınızın yanıtları hipotezinizdeki evreni değil, o grubu tanımlar. Örneklem rastgele değilse (kolayda örnekleme ya da kartopu örnekleme) bunu yöntem bölümünde açıkça yazın. Sonuçlardaki yanıt sayısını izleyin ve bağlantıyı yalnızca bir kez, sayı artmayı bıraktığında yeniden paylaşın.

Sonuçları Excel'e ve PDF olarak aktarma

“Bireysel yanıtlar” sekmesinde “Excel'e aktar” düğmesine tıklayın; dosyanın bağlantısı e-postayla gelir. Her satır bir katılımcıdır: önce yanıtla ilgili teknik bilgilerin sütunları gelir, ardından her soru ve matristeki her ifade için birer sütun, her “Diğer” seçeneği için de ek bir sütun. “Bilgi metni” öğesinin sütununu silebilirsiniz. Analizden önce yarım kalan yanıtları ve onam vermeyenlerin yanıtlarını çıkarın. Katılımcıların kimliğinin belirlenmeyeceğini yazdıysanız dosyayı analiz etmeden, teze eklemeden ya da paylaşmadan önce yanıtı tanımlayan teknik sütunları da silin.

Her soru için frekanslar ve yüzdelerle başlayın, sonra hipotezinizdeki soruları çaprazlayın (örneğin çalışma saati türüne göre iş doyumu). Likert yanıtları Excel'e metin olarak gelir; ortalama hesaplamak için onları 1'den 5'e kodlayın, ama iki katılma seçeneğinin toplam yüzdesini de verin. Sorveri.com'da sonuçlara bir yanıta göre filtre uygulayarak (örneğin yalnızca esnek çalışanlar) o grubun sonuçlarını görebilirsiniz. “Analiz” sekmesindeki PDF dışa aktarımı, bulgular bölümüne temel olabilecek grafikler verir; başlıkları ve kaynak gösterimini üniversitenizin tez yazım kılavuzuna uydurun. Sorveri.com'dan SPSS programına doğrudan aktarım yoktur; Excel dosyasını SPSS programında ya da başka bir istatistik programında açabilirsiniz.

Güvenirlik ve geçerlik

Likert tipi bir ölçek kullanıyorsanız tez jürileri çoğu zaman ölçeğin güvenirliğini sorar. Bunun için en sık kullanılan gösterge Cronbach alfa katsayısıdır. Sorveri.com bu katsayıyı hesaplamaz: Excel dosyasındaki ölçek maddelerini 1'den 5'e kodlayın, ters maddeleri çevirin ve katsayıyı istatistik programınızda hesaplayın. Geçerlik ise ölçeğin ölçmek istediği şeyi ölçüp ölçmediğidir. Hazır bir ölçek kullanıyorsanız ölçeğin Türkçe uyarlama çalışmasını, kendi ölçeğinizi geliştiriyorsanız ön uygulamayı ve uzman görüşünü yöntem bölümünde anlatın.

Tez anketinizi Sorveri.com'da oluşturun

1. Kaydolun ve yeni bir anket oluşturun ya da konunuz yakınsa yukarıdaki şablonlardan birini açın.
2. Bilgilendirme metnini ve onam sorusunu ilk sayfaya tek başına koyun. “Hayır” yanıtı için “Anketi gönder” kuralını ekleyin, bağlantıyı paylaşmadan önce kuralı deneyin ve deneme yanıtını silin.
3. “Standart anket (sayfa başına birden çok soru)” türünü seçin, soruları sayfalara bölün ve ifade matrislerinde “Satırları rastgele sırala” seçeneğini açın. “Soruları rastgele sırala” seçeneğini açmayın: bu seçenek her sayfadaki öğeleri karıştırır, bu yüzden ilk sayfada onam sorusu bilgilendirme metninin üstüne çıkabilir.
4. Genel bağlantıyı paylaşın ve yanıt sayısını sonuçlarda izleyin. Analiz için yanıtları Excel'e, tezdeki grafikler için PDF olarak aktarın.