Anket türleri tek bir listeye sığmaz, çünkü bir anket aynı anda birkaç açıdan sınıflandırılır: katılımcıya nasıl ulaştığı, soruları kimin sorduğu, kaç kez ve kime tekrarlandığı, herkese mi yoksa bir kısmına mı sorulduğu, katılımcıların nasıl seçildiği ve ne için yapıldığı. Bu açılar birbirinden bağımsızdır ve her anketin her birinde bir yeri vardır. 40 çalışanın tamamına üç ayda bir gönderilen online bir anket, katılımcının kendi doldurduğu, tekrarlanan ve herkese sorulan (tam sayım) bir çalışan anketidir; katılımcılara e-posta davetiyle ulaşır.
Türkçe yöntem kaynakları anket uygulamanın dört klasik yolunu sayar: yüz yüze görüşme, telefon, posta ve bilgisayar (Büyüköztürk, “Anket geliştirme”, 2005). Bugün bilgisayarla yapılan anket, online ankettir. Bu rehber KOBİ sahipleri, İK uzmanları, öğretmenler ve öğrenciler için her açıyı ayrı bir başlıkta anlatıyor ve sonunda hangi türün size uyduğunu gösteriyor. Tanımın kendisi için anket nedir yazısına bakın.
Kısaca
- Bir anket altı açıdan sınıflandırılır: uygulama yolu, soruları kimin sorduğu, zaman, kapsam, katılımcı seçimi ve amaç. Her anketin her açıda bir yeri vardır.
- Uygulama yolu yanıtları değiştirir: ABD'de 2014'te yapılan bir Pew deneyinde aynı sorular telefonda ve web'de ortalama 5,5 puan farklı yanıtlandı.
- Küçük bir grupta genellikle herkese sorulur. Buna tam sayım denir; tam sayımda da yanıt vermeyenler olur; bu yüzden kaç kişiden kaçının yanıtladığını yazın.
- Sosyal medyada ya da web sitesinde paylaşılan açık bir bağlantı gönüllüleri getirir ve böyle bir örneklemde hata payı hesaplanamaz.
Altı açıdan anket türleri: bir bakışta
Her açı ayrı bir soruyu yanıtlar ve türler bu soruların yanıtlarıdır. Son sütun, giriş paragrafındaki örnek anketin her açıda hangi türe girdiğini gösterir.
| Açı | Türler | Örnek: 40 çalışana üç ayda bir gönderilen online anket |
|---|---|---|
| Uygulama yolu | Online, yüz yüze, telefon, kâğıt ya da posta, karma | Online |
| Soruları kim soruyor | Soruları okuyan bir kişi ya da katılımcının kendisi | Katılımcının kendisi |
| Zaman | Tek seferlik, tekrarlanan, panel | Tekrarlanan anket |
| Kapsam | Tam sayım, örneklem | Tam sayım: 40 kişinin hepsi |
| Katılımcı seçimi | Olasılık örneklemi, davet, açık bağlantı, araştırma paneli | E-posta daveti |
| Amaç | Müşteri, çalışan, eğitim, hasta, pazar araştırması, akademik araştırma | Çalışan anketi |
Açıların bağımsız olması, bir türün ötekini belirlemediği anlamına gelir. Online bir anket tam sayım da olabilir, örneklem de; bir panel anketi yüz yüze de yapılabilir, online da. Bir anketi planlarken bu altı soruyu tek tek yanıtlayın.
Uygulama yoluna göre anket türleri: online, yüz yüze, telefon ve kâğıt
Uygulama yolu, soruların katılımcıya nasıl ulaştığıdır: bir ekranda, karşısında oturan birinin ağzından, telefonda ya da kâğıt üzerinde. Her yolun güçlü yanı ve bedeli farklıdır.
| Tür | Nasıl yapılır | Nerede işe yarar | Neye dikkat edilmeli |
|---|---|---|---|
| Online anket | Bağlantı, e-posta daveti, web sitesine yerleştirme ya da sosyal medya; katılımcı tarayıcıda yanıtlar | Hızlı ve ucuzdur, geniş bir gruba ulaşır; hassas konularda işe yarar | Yalnızca internete erişen ve sizin kanalınızla ulaştığınız kişilere gider; açık bağlantı gönüllüleri getirir |
| Yüz yüze anket | Bir kişi soruları okur ve yanıtları kaydeder | Uzun ya da karmaşık anketler; internetle ulaşılması zor kişiler | Maliyet; soruyu soranın etkisi; toplumca “doğru” sayılan yanıtlara yönelme |
| Telefon anketi | Soruları telefonda bir kişi sorar | Telefon listesi elinizde olan bir gruba hızlı erişim | Dikkat kısa sürer, görsel gösterilemez, son okunan seçenek daha sık seçilir |
| Kâğıt ya da posta anketi | Basılı form elden verilir ya da postayla gönderilir | Cihaz kullanılmayan ortamlar: bir hastane servisi, bir sınıf | Yanıtların elle bilgisayara girilmesi; yavaşlık |
| Karma anket | Bu yollardan ikisi ya da daha fazlası birlikte | Tek bir yolun kaçırdığı grupları da kapsamak | Aynı soru yola göre farklı yanıtlanabilir |
Sorveri.com'da hazırladığınız anket online bir ankettir. Bağlantısını paylaşırsınız, e-posta daveti gönderirsiniz, web sitenize yerleştirirsiniz ya da sosyal medyada duyurursunuz; katılımcılar onu bilgisayarda, telefonda ya da tablette, herhangi bir tarayıcıda ve uygulama indirmeden yanıtlar. Bir belediye hizmet binasında ya da poliklinikte bugün ziyaretçilere kâğıt form veriyorsanız anketin bağlantısını onlara mesajla da gönderebilirsiniz.
Yolu seçmeden önce katılımcılara bugün nasıl ulaşabildiğinize bakın. ABD'deki kamuoyu araştırmacılarının derneği AAPOR da iyi uygulama rehberinde yol seçiminin, en azından kısmen, katılımcılar hakkında elinizde ne tür bilgi olduğuna bağlı olduğunu söyler. Müşterilerinizin e-posta adresleri elinizdeyse e-posta daveti gönderirsiniz. Bir e-ticaret sitesinde yalnızca sipariş akışına erişiminiz varsa bağlantıyı sipariş onayı ekranına ya da mesajına eklersiniz. Bir tezin yöntem bölümünde bu seçimi nasıl gerekçelendireceğinizi anket yöntemi yazısı anlatıyor.
Soruları kim soruyor: anketör mü, katılımcının kendisi mi?
Yanıtlar, soruları bir kişinin sorup sormadığına göre değişir. Karşısında bir anketör olduğunda insanlar kendilerini daha iyi gösteren yanıtlara yönelir; ekranda kendi başına yanıtlayan kişi bu baskıyı daha az hisseder.
Bunu ölçen bir çalışma var. ABD'de 2014'te yapılan bir Pew deneyinde 3.003 panel üyesi rastgele iki gruba ayrıldı: bir grup soruları telefonda bir anketöre, öteki web'de kendi başına yanıtladı (saha çalışması Temmuz–Ağustos 2014, yayın 2015). 60 soruda iki grubun yanıtları arasında ortalama 5,5 puan fark çıktı ve fark en çok, toplumca “iyi” sayılan bir yanıtın bulunduğu sorularda büyüdü. Aile hayatından “çok memnun” olduğunu söyleyenler telefonda %62, web'de %44'tü.
Bundan iki sonuç çıkar. Maaş, yöneticiyle ilişki ya da sağlık gibi hassas bir konuyu soruyorsanız katılımcının kendi doldurduğu bir anket daha gerçekçi yanıtlar getirebilir. Aynı soruları iki farklı yolla soruyorsanız da sonuçları birleştirmeden önce her yolu ayrı ayrı inceleyin.
Seçeneklerin sırası da iki durumda farklı etki yapar. Pew Research Center'ın soru yazma rehberine göre yüksek sesle okunan bir listede insanlar son seçeneklere, kendi okudukları bir listede ise ilk seçeneklere daha sık yönelir.
Katılımcının kendi doldurduğu anket, anonim anket demek değildir. Giriş metninde yanıtları kimin göreceğini açıkça yazın ve anonimlik vaat etmeyin. Bunu nasıl yazacağınızı anket giriş metni yazısı örnekle gösteriyor.
Herkese mi, bir kısmına mı: tam sayım ve örneklem anketi
Tam sayım anketi gruptaki herkese sorulur: 40 çalışanın hepsine ya da bir dersin bütün öğrencilerine. Örneklem anketi ise bütünü temsil etsin diye seçilen bir kısma sorulur; incelediğiniz grubun tamamı evren, soru sorduğunuz kısım örneklemdir. Kanada'nın resmî istatistik kurumu Statistics Canada, Survey Methods and Practices kılavuzunda herkese mi yoksa bir örnekleme mi sorulacağını anket tasarımının kararlarından biri olarak sayar. Küçük kuruluşlar çoğunlukla tam sayım yapar: 40 kişilik bir KOBİ'de herkese sormak, kimin seçileceğine karar vermekten daha kolaydır.
Tam sayım da yanıtsızlıktan kurtulamaz. 40 kişiden 25'i yanıtladıysa sonuçlar bu 25 kişiyi anlatır, 40 kişiyi değil. Raporunuzda kaç kişiden kaçının yanıtladığını her zaman yazın: “40 kişiden 25'i yanıtladı.”
Sonuçları departmanlara ya da şubelere göre ayrı ayrı raporlayacaksanız bir grubun sonuçlarını yalnızca o gruptan en az 10 kişi yanıtladıysa gösterin. Sorveri.com bunu sizin yerinize denetlemez; bu kuralı siz koyar ve raporu hazırlarken siz uygularsınız.
Katılımcılar nasıl seçilir: olasılık örneklemi ve açık bağlantı
Olasılık örnekleminde evrendeki herkesin seçilme şansı bilinir ve sıfırdan büyüktür; hata payı ancak böyle bir örneklemde hesaplanabilir. Sosyal medyada, bir WhatsApp grubunda, Instagram profilinizde ya da web sitenizde paylaşılan açık bir bağlantı ise kendi kendini seçen katılımcıları, yani gönüllüleri getirir. Böyle bir örneklemin hata payı hesaplanamaz ve daha çok yanıt toplamak bundan doğan yanlılığı gidermez. Pew Research Center'ın belirttiği gibi hata payı zaten yalnızca örnekleme hatasını kapsar; örnekleme hatası da olası birçok hata kaynağından yalnızca biridir.
Davetle yapılan bir ankette elinizdeki listeye e-posta daveti gönderirsiniz. “E-posta ile gönder” ekranında “Yanıt takibini aç” diye başlayan kutu işaretliyse davetten gelen her yanıt alıcının e-posta adresiyle eşleşir. Bu seçenek varsayılan olarak kapalıdır; açarsanız bunu davette katılımcılara söyleyin. Ücretsiz planda ayda 50 e-posta daveti gönderebilirsiniz; daha büyük gruplarla anketin bağlantısını paylaşın. Daveti adım adım hazırlamayı e-posta ile anket gönderme rehberi anlatıyor.
Araştırma panelleri ise düzenli olarak anket yanıtlamayı kabul etmiş kişilerden oluşur. Pew Research Center'ın ABD'deki American Trends Panel'i yaklaşık 10.000 yetişkinden oluşur ve üyelerini adrese dayalı rastgele örneklemeyle seçer; yani bir olasılık panelidir. Ticari online panellerin birçoğu ise gönüllü üyelerle çalışır.
Zamana göre: tek seferlik, tekrarlanan ve panel anketleri
Zaman açısından üç tür vardır ve her biri farklı bir soruyu yanıtlar. Tek seferlik anket o andaki durumu gösterir, tekrarlanan anket bütünün nasıl değiştiğini, panel anketi ise kişilerin nasıl değiştiğini.
| Tür | Kime sorulur | Ne gösterir | İş hayatından bir örnek |
|---|---|---|---|
| Tek seferlik (kesitsel) anket | Bir gruba, bir kez | O andaki durumu | Bir etkinliğin ertesi günü katılımcılara gönderilen anket |
| Tekrarlanan anket (trend) | Aynı sorular, her seferinde o dönemin grubuna | Bütünün nasıl değiştiğini | Her yıl, o yıl alışveriş yapan müşterilere gönderilen memnuniyet anketi |
| Panel anketi | Aynı kişilere, zaman içinde birkaç kez | Kişilerin nasıl değiştiğini | Aynı yeni çalışanlara işe başlamalarının 1., 3. ve 6. ayında gönderilen anket |
Üç ayda bir 40 çalışana gönderilen anket ilk bakışta bir panel gibi görünür, çünkü her turda aynı kişiler yanıtlar. Ama yanıtları kişi kişi eşleştirmiyorsanız yalnızca toplamları karşılaştırabilirsiniz. Bu durumda elinizdeki bir panel değil, tekrarlanan bir ankettir.
İzlediğiniz soruların ifadesini ve sırasını turdan tura değiştirmeyin. Değiştirirseniz gördüğünüz fark insanlardan değil, sorunun yeni ifadesinden gelebilir. Pew Research Center da önceki soruların sonrakileri etkileyebileceğini belirtir ve trend izlenen sorularda sıranın korunmasını önerir.
Aynı kişiyi turlar arasında eşleştirmek için bir tanımlayıcı gerekir. Birinci yol, yanıt takibi açık e-posta davetleridir: yanıtlar adreslere bağlanır, bu yüzden katılımcılara bunu söylemeniz gerekir. İkinci yol, araştırmalarda da kullanılan bir yöntemdir: katılımcı kendi oluşturduğu bir kodu her turun ilk sorusunda yazar. Örneğin telefon numarasının son iki hanesi ile annesinin adının ilk iki harfi bir kod oluşturur. Bu yol yanıt takibi gerektirmez.
Amaca göre anket çeşitleri ve örnekleri
Amaç, anketin hangi karar için yapıldığıdır ve soruların içeriğini belirler. Bir müşteri memnuniyeti anketi ile bir işten ayrılma anketi aynı yolla, aynı kapsamla yapılabilir; onları ayıran sorulardır. Sorveri.com'un anket örnekleri sayfası her amaç için hazırlanmış sayfaları bir arada gösterir. Tabloda sayfalar o listedeki adlarıyla geçiyor.
| Amaç | Tipik sorular | Sorveri.com'daki sayfa |
|---|---|---|
| Müşteri memnuniyeti | Genel memnuniyet, hizmetin yönleri, yeniden satın alma | Müşteri memnuniyet anketi |
| Net Tavsiye Skoru (NPS) | 0–10 arası tavsiye olasılığı ve nedeni; puanın hesabını NPS nedir yazısı anlatıyor | NPS anketi |
| Çalışan memnuniyeti ve bağlılığı | İşin kendisi, yönetici, ücret, gelişim | Çalışan memnuniyet anketi |
| 360 derece değerlendirme | Bir kişinin birkaç değerlendirici tarafından puanlanması | 360 derece performans değerlendirme anketi |
| İşten ayrılma | Ayrılma nedenleri | İşten ayrılma anketi |
| Eğitim ve etkinlik değerlendirme | Tepki, yararlılık | Eğitim değerlendirme anketi |
| Ders ve öğretmen değerlendirme | Dersin içeriği, öğretim elemanı | Ders değerlendirme anketi, Öğretmen değerlendirme anketi |
| Hasta memnuniyeti | Bakım, iletişim, bekleme süresi | Hasta memnuniyet anketi |
| Web sitesi geri bildirimi | Ziyaretin amacı, aranan şeyin bulunup bulunmadığı | Web sitesi geri bildirim anketi |
| Pazar araştırması | İhtiyaçlar, alışkanlıklar, bir ürün fikrinin sınanması | Pazar araştırması anketi |
| Akademik araştırma ve tez | Ölçekler, demografik sorular, onam | Tez anketi |
Net Tavsiye Skoru için Sorveri.com'da ayrı bir “NPS (0–10)” soru türü vardır. Bu amaçların her biri için konu konu hazır soruları anket soruları yazısında bulabilirsiniz.
Araştırmacılar amacı bir de araştırmanın türüne göre ayırır. Keşfedici bir anket, seçenekleri bulmak için açık uçlu sorular sorar; betimleyici bir anket “kaç kişi” sorusunu yanıtlar; açıklayıcı bir anket ise bir şeyin neden başka bir şeyle birlikte görüldüğünü arar. Yine de tek başına bir anket, iki şeyin birlikte görüldüğünü gösterir; birinin ötekine yol açtığını göstermez.
Soru biçimine göre: açık uçlu, kapalı uçlu ve karma
Çoğu anket karmadır: sayılacak şeyler için kapalı uçlu sorular, nedenler için birkaç açık uçlu soru. Kapalı uçlu sorular yanıtları sayılabilir seçeneklere bağlar; çoktan seçmeli sorular, derecelendirmeler ve matrisler bu gruptadır. Açık uçlu sorular katılımcının kendi sözlerini alır, ama yanıtlar temalara ayrılmadan sayılamaz.
Sorveri.com'da “anket türü” ne demek?
Sorveri.com'un düzenleyicisinde “anket türü”, araştırma türünü değil, soruların ekrana nasıl dizildiğini belirler. “Tema” sekmesindeki “Anket türünü seçin” başlığının altında iki seçenek vardır: “Her ekranda bir soru” ve “Standart anket (sayfa başına birden çok soru)”. Sıfırdan oluşturduğunuz yeni bir anket “Her ekranda bir soru” olarak başlar; türü daha sonra “Tema” sekmesinden değiştirirsiniz.
Bu seçim anketinizin online mı, tam sayım mı, panel mi olduğunu değiştirmez; yalnızca katılımcının soruları tek tek mi, sayfa sayfa mı gördüğünü belirler. Hangisini ne zaman seçeceğinizi mobil anket tasarımı yazısı anlatıyor.
Hangi anket türü size uygun?
Tabloda amacınızı bulun ve sağdaki türü seçin. Her satır altı açının birkaçını birlikte belirler.
| Amacınız | Uygun tür |
|---|---|
| Bütün çalışanların bu yılki sonuçlarını geçen yılla karşılaştırmak | Online, tam sayım, tekrarlanan anket; e-posta daveti |
| Aynı yeni çalışanları ilk aylarında izlemek | Panel anketi; yanıt takibi açık e-posta davetleri ya da katılımcının kendi oluşturduğu kod |
| Bir etkinlikten hemen sonra tepkileri almak | Online, tek seferlik anket; katılımcılarla paylaşılan bağlantı |
| E-posta adresini bilmediğiniz müşterilere ulaşmak | Açık bağlantı: sipariş onayı mesajında, web sitesine yerleştirilmiş olarak ya da sosyal medyada; sonuçlar yalnızca yanıtlayanları anlatır |
| Hassas bir konuda daha açık yanıtlar almak | Katılımcının kendi doldurduğu online anket; yanıtları kimin göreceğini baştan söyleyin |
| Bir şehirdeki bir oranı hata payıyla tahmin etmek | Olasılık örneklemi (genellikle bir araştırma şirketiyle); açık bağlantı değil |
Özetle
Bir anketin türünü belirlemek altı soruyu yanıtlamaktır: katılımcılara nasıl ulaşacaksınız, soruları kim soracak, kaç kez soracaksınız, herkese mi yoksa bir kısmına mı soracaksınız, katılımcıları nasıl seçeceksiniz ve anketi hangi karar için yapacaksınız. Uygulama yolu yanıtları değiştirir; açık bir bağlantıyla toplanan sonuçlar yalnızca yanıtlayanları anlatır; turlar arasında soruları aynı tutmazsanız değişimi ölçemezsiniz. Küçük bir grupta herkese sorun, ama kaç kişinin yanıtladığını her zaman yazın.
Türü seçtikten sonra anketinizi adım adım anket hazırlama rehberiyle kurun ve göndermeden önce anket hazırlarken dikkat edilmesi gerekenler listesinden geçirin. Hazır bir örnekle başlamak isterseniz müşteri, çalışan, eğitim, sağlık ve web sitesi anketlerini örnekler sayfasında bir arada bulabilirsiniz.
Amacınıza göre anket örnekleri
Müşteri, çalışan, eğitim, sağlık ve web sitesi anketleri tek sayfada.
Örnekleri görün