Anket katılımcı bulma: ölçütlere uyan kişilere nasıl ulaşılır

Araştırma paneli olmadan anket katılımcısı bulmak iki işten oluşur: ölçütlerinize uyan kişilere ulaşmak ve uymayanları ankete almamak. Önce kimin katılabileceğini yazın, sonra bu kişilere bulundukları kanallardan ulaşın ve uygunluklarını anketin başındaki tek bir zorunlu eleme sorusuyla doğrulayın. Bu soruyu koşullu mantığa bağlayın; böylece ölçüte uymayanlar anketten düzgün biçimde çıkar ve doğru sayılır. Küçük bir ön uygulama da davetlilerin kaçının ankete başladığını, kaçının ölçüte uyduğunu ve kaçının anketi bitirdiğini ölçer; kaç kişiyi davet edeceğinizi bu üç oran söyler. Bu rehber, katılımcılarını kendi müşterileri, üyeleri, velileri ya da sınıf arkadaşları arasında arayan herkes içindir: küçük bir işletme, bir okul, bir İK ekibi ya da tez yazan bir öğrenci.

Kısaca

• Hiçbir şey göndermeden önce kimin katılabileceğini yazın.
• Eleme için ilk sayfaya tek başına, tarafsız ve zorunlu bir “Tek seçim” sorusu koyun.
• Ölçüte uymayan yanıtlara “Anketi gönder” kuralı verin ve elenenleri ölçüte uyup anketi bitirenlerden ayrı raporlayın.
• Bir e-posta listesi için davet sayısı = gereken uygun tamamlanmış yanıt ÷ (başlama oranı × uygunluk oranı × tamamlama oranı); oranlar ön uygulamadan gelir. Açık bir bağlantıda davet sayısı planlanamaz.
• Paylaşılan bir bağlantı, katılımcıların kendilerini seçtiği bir örneklem verir; böyle bir örneklem için hata payı bildirmeyin.

Önce kimin katılabileceğine karar verin

Aramaya başlamadan önce yazılı bir uygunluk kuralı koyun: eleme sorusu, koşullu mantık ve bütün sayılar bu kurala dayanır. Kişinin kendisi hakkında doğrulayabileceği ve bir zaman aralığı içeren ölçütler seçin: “son 12 ayda bizden en az bir kez alışveriş yaptı”, “çocuğu okulumuzda 1–4. sınıflardan birinde okuyor”. Amerikan Kamuoyu Araştırmaları Derneği (AAPOR) de Standard Definitions adlı yanıt sınıflandırma standartlarında neyin tamamlanmış yanıt sayılacağına ve kimin elenmiş sayılacağına araştırmacının saha çalışmasından önce karar vermesini ister.

Bir kanal hakkındaki tahmin (“Instagram takipçilerimiz çoğunlukla otuzlu yaşlarındaki kadınlar”) size nereye bakacağınızı söyler, kimin uygun olduğunu söylemez. Uygunluğu yalnızca ölçütün kendisini sormak doğrular. Ölçüt demografik olabilir (bir yaş grubu, bir il) ya da davranışsal (son bir yıl içindeki bir alışveriş).

Aradığınız kişilerin ne kadar yaygın olduğunu tahmin edin

Kanalları seçmeden önce grubunuzun yaygın mı, nadir mi olduğunu kestirin; nadir bir grup çok daha fazla davet gerektirir.

• Kendi verileriniz çoğu zaman en iyi rehberdir: örneğin satış kayıtlarınıza göre geçen yıl alışveriş yapan müşterilerin payı.
• Aynı grupla yapılmış önceki araştırmalar, istatistik kurumlarının, üniversitelerin ya da araştırma şirketlerinin çalışmaları, başkalarının bu gruba nasıl ulaştığını gösterir.
• Ulusal istatistikler yalnızca bir yaş grubu ya da bir il gibi geniş gruplarda işe yarar: Türkiye için Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), Avrupa ülkeleriyle karşılaştırma için Eurostat. Bir rakamı yalnızca kendiniz açtığınız bir tablodan aktarın.

Katılımcı bulmak için doğru kanalları seçin

Tanıdığınız bir grup için en güçlü kanal kendi iletişim listenizdir. Açık bir bağlantı daha çok kişiye ulaşır, ama kimin yanıt verdiği üzerindeki denetimi kaybedersiniz.

Ücretli panellerin ve diğer dijital kaynakların neyi gösterip neyi gösteremediğini pazar araştırması nasıl yapılır yazısı anlatıyor.

Kendi listeniz: e-posta davetleri

Davetleri “Yanıt toplama” sekmesindeki “E-posta ile gönder” bölümünden gönderirsiniz. Yanıt takibi varsayılan olarak kapalıdır. Her yanıtı alıcısına bağlamak için “Yanıt takibini aç” kutusunu işaretleyin. Takip açıkken “E-posta alıcıları” bölümündeki “Göster” listesiyle alıcıları “Anketi tamamlayanlar”, “Yanıt vermeyenler” ve “Kısmen yanıt verenler” olarak ayırabilirsiniz.

Takip açıkken, elle göndereceğiniz ikinci bir e-postada “E-posta gönderilecek alıcılar” altında “E-posta davetine yanıt vermemiş olanlar” seçeneğini işaretleyin. Bu e-posta yalnızca kişisel bağlantısını hiç açmamış olanlara gider; bağlantıyı açıp yarıda bırakanlara gitmez. Takip kapalıyken hiçbir yanıt bir alıcıya bağlanmaz: “Yanıt vermeyenler” bütün listeyi gösterir, diğer iki seçenek kimseyi göstermez ve ikinci e-posta, anketi zaten yanıtlamış olanlar dâhil herkese gider.

Takip, kimin yanıt verdiğini size gösterir; davetin altındaki not da bunu alıcılara söyler. Böyle bir anketi anonim diye tanıtmayın; yanıtların yalnızca toplu olarak raporlanacağını söyleyin. Yanıtları listenizdeki kişilerle sınırlamak isterseniz “Yanıt takibini aç” ile birlikte “Anket yanıtlarını yalnızca e-posta davetiyle sınırla” seçeneğini de açın. Davet metnini nasıl yazıp göndereceğinizi e-posta ile anket gönderme rehberi anlatır.

Anket bağlantısı, web sitesine yerleştirme ve sosyal medya

Ücretsiz bir online anket oluşturduğunuzda, “Yanıt toplama” sekmesindeki “Anket bağlantısı” bölümü herkes için aynı bağlantıyı verir. Anketi “Web sitesi entegrasyonu” ile sitenize yerleştirin, “Sosyal medyada paylaş” bölümündeki Facebook, X ve LinkedIn düğmelerini kullanın ya da bağlantıyı bir bültene, sınıfın veli WhatsApp grubuna veya bir mesaja yapıştırın.

Bağlantıyı paylaşmak daha çok yanıt getirir, daha temsilî bir örneklem değil

Her paylaşım, katılmayı kendisi seçen kişilerden yanıt ekler. Böylece katılımcıların kendilerini seçtiği bir örneklem oluşur; yöntem kitaplarında buna kolayda örnekleme denir. Olasılığa dayanmayan örneklemeyi inceleyen AAPOR çalışma grubu, 2013 tarihli raporunda böyle örneklemlerde seçim yanlılığının büyük olabileceği ve kimsenin örnekleme girme olasılığının bilinmediği sonucuna vardı. Bu yüzden örneklemin tamamı için anlamlı bir hata payı hesaplanamaz: hata payı yalnızca rastgele seçimdeki örnekleme değişkenliğini anlatır (Pew Research Center, 2016).

Katılımcılardan bağlantıyı başkalarına iletmelerini istemek (kartopu örnekleme) nadir bir gruba ulaşmanızı sağlayabilir, ama ilk katılımcılara benzeyen kişileri bulur. Eleme sorusunu yerinde tutun ve sonucu temsilî diye sunmayın.

Yanıtı ele vermeyen bir eleme sorusu yazın

Anketi tek bir zorunlu, kapalı uçlu soruyla açın. Seçenekler tarafsız olsun; hiçbiri sizin beklediğiniz yanıt gibi görünmesin. Davet konuyu söyler, kişiyi ankete sokan yanıtı söylemez. Uygun yanıtı değil, konuyu anlatan bir anket giriş metni yazın ve kimseye neden elendiğini söylemeyin.

“Tek seçim” türünü (ya da “Açılır liste”) kullanın ve “Yanıt zorunlu” kutusunu işaretleyin. Bu soruya bağlanan bir kural birden çok seçeneği kapsayabilir ve bunlardan herhangi biri seçildiğinde çalışır. Zorunluluk şu yüzden önemli: “İleri” düğmesi kuralları çalıştırmadan önce sayfayı denetler ve “eşittir” koşulu boş bir yanıtla eşleşmez. Zorunlu olmayan eleme sorusunu boş geçen kişi doğrudan ana ankete girer. “Çoklu seçim” türünden kaçının: bu türde kural yalnızca işaretlenen seçeneklerin tam kümesiyle eşleşir.

Son 12 ayda mağazamızdan kaç kez alışveriş yaptınız?
Hiç / Bir kez / 2–5 kez / 5 kezden fazla

“Hiç” dışındaki her yanıt ölçüte uyar. Oysa “Mağazamızın müşterisi misiniz? Evet / Hayır” sorusu, duymak istediğiniz yanıtı kişiye söyler. Tarafsız soru yazmanın genel kuralları için anket sorusu nasıl yazılır yazısına bakın.

Ödül ya da ücret işin içine girince yanlış beyan riski artar. Chandler ve Paolacci (2017), ücret karşılığı online görev yapan kişileri inceledi: ölçütler açıkça belli olduğunda ve uygunluğu kişinin kendisi bildirdiğinde bir kısmı ankete girmek için yanlış beyanda bulundu, özellikle nadir gruplarda. Böyle bir durumda eleme sorusunu iki üç benzer sorunun arasına koyun ve ölçüte uymayan birkaç makul seçenek bırakın; örneğin iki üç mağaza hakkında soru sorun. Konuyu tümüyle gizlemek çözüm değildir: davetleri zaten uygun olamayacak kişilere harcarsınız.

Koşullu mantıkla eleme yapın

Zorunlu eleme sorusunu ilk sayfaya tek başına koyun ve ölçüte uymayan yanıtlar için ona “Anketi gönder” kuralı verin. Kural, katılımcı bu sayfadan çıkmak için “İleri” düğmesine tıkladığında çalışır. Önerilen çıkış budur; elenenlere bir iki soru sormak isterseniz kısa bir eleme sayfası kullanın.

“Koşullu mantık” sekmesinde “Mantık ekle” düğmesiyle eklediğiniz bir kuralın eylemi şunlardan biri olabilir: “Sayfaya git”, “Web adresine yönlendir”, “Sayfayı gizle”, “Sayfayı göster”, “Soruyu göster”, “Soruyu gizle” ya da “Anketi gönder”. Eleme sorusu için üç ayrıntı önemlidir:

• “Sayfaya git”, “Web adresine yönlendir” ve “Anketi gönder” kuralları “İleri” düğmesine tıklanınca çalışır. Bu yüzden eleme sorusunun kendi sayfası olmalı ve bu sayfa son sayfa olmamalı: son sayfada “İleri” yerine “Gönder” düğmesi vardır.
• Atlama her zaman bir sayfaya gider, tek bir soruya gitmez.
• Her kuralın tek bir hedefi vardır; bir soru birden çok kural taşıyabilir.

“Anketi gönder” anketi kalan soruları denetlemeden bitirir. Anketin bitişi tektir: “Ayarlar” sekmesinde, “Anket tamamlandığında ne olsun?” başlığının altında “Varsayılan teşekkür sayfası”, “Özel teşekkür sayfası”, “Web adresine otomatik yönlendir” ve “Anketi bir arkadaşa ilet” seçeneklerinden yalnızca birini seçersiniz. Bu yüzden bitiş metnini hem uygun katılımcılara hem de elenenlere uyacak biçimde yazın.

Kısa bir eleme sayfası anketin sonuna konur ve daha çok kural ister. Ölçüte uymayan yanıtlar için o sayfaya bir “Sayfaya git” kuralı ve her ana sayfa için birer “Sayfayı gizle” kuralı ekleyin. Ölçüte uyan yanıtlar için de eleme sayfasına “Sayfayı gizle” kuralı verin. Ek kurallar şu yüzden gerekir: “Gönder”, koşullu mantığın gizlemediği her sayfayı denetler. Bu kurallar olmazsa ana sayfalardan birindeki boş bir zorunlu soru, elenen kişiyi gönderim anında o sayfaya geri yollar ve ona hiç sorulmaması gereken soruları yanıtlatır.

Bu kurulumu göndermeden önce kendi anketinizde sınayın. Ana sayfalardan birinde zorunlu bir soru varken anketi bir kez ölçüte uyan, bir kez uymayan yanıtla doldurun; elenen deneme bitiş sayfasında bitmeli, bir ana sayfaya dönmemeli. Denemeleri “Önizleme” ile değil, anketin bağlantısıyla yapın: “Önizleme” zorunlu soruları denetlemez. Her denemeyi ayrı bir tarayıcıda ya da gizli pencerede açın; varsayılan ayarda aynı tarayıcıdaki ikinci deneme ilk denemenin yanıtlarıyla açılır. Denemeler gerçek tamamlanmış yanıttır ve 500 yanıtlık sınıra sayılır; onları ön uygulama oranlarına katmayın.

“Web adresine yönlendir” yanıtı göndermez; kişi ne sonuçlarınızda ne de sayımda yer alır. Verdiği yanıtlar, tarayıcı göndermişse, yalnızca “Yarım kalan yanıtları dâhil et” kutusu işaretli bir filtrede görünebilir. Bu çıkışı yalnızca elenenleri sonuçlarınızın tümüyle dışında tutmak istediğinizde kullanın.

Elenen katılımcıları ayrı sayın

Elenen kişi tamamlanmış yanıt değildir: AAPOR, Standard Definitions belgesinde uygun olmadığı anlaşılan katılımcıyı “elenmiş” olarak, yani uygun olmayanlar arasında sınıflandırır. Ölçüte uyup anketi bitirenlerin yanıtlarına bu yazıda “uygun tamamlanmış yanıt” diyoruz; tek bir toplam yerine “120 uygun tamamlanmış yanıt, 212 elenen kişi” diye raporlayın. Önerilen çıkışta ve eleme sayfasında elenenler tamamlanmış yanıtlarınızın arasındadır; yalnızca uygun grubu okumak için bir filtre oluşturun ve “Yalnızca şu koşula uyan yanıtları göster” bölümünde eleme sorusunun uygun yanıtlarını seçin. Elenenlere ek sorular (örneğin neden alışveriş yapmadıklarını) yalnızca yanıtları kullanacaksanız sorun.

Çekiliş yapacaksanız, uygun olsun olmasın eleme sorusunu yanıtlayan herkesi çekilişe katın ve bunu davette söyleyin. Yalnızca uygun katılımcıların kazanabileceği bir ödül, insanları uygunmuş gibi davranmaya iter. Sorveri.com'da yerleşik bir çekiliş özelliği yoktur. Çekilişlere ilişkin kurallar da değişebilir; size uygulanan kuralları kontrol edin.

Gruplara göre kota da yoktur. Örneğin ilk kez alışveriş yapan 60 ve tekrar alışveriş yapan 60 müşteri istiyorsanız sonuçlardaki filtrelenmiş sayılara düzenli olarak bakın; bir grup dolunca o gruba davet göndermeyi bırakın.

Uygunluk oranını küçük bir ön uygulamayla ölçün

Tam gönderimden önce aynı kanaldan küçük bir gruba davet gönderin. Uygunluk oranı, eleme sorusunu yanıtlayanlar içinde ölçüte uyanların payıdır. Ön uygulama bu oranı iki oranla birlikte ölçer: başlama oranı (eleme sorusunu yanıtlayan davetlilerin payı) ve tamamlama oranı (uygun katılımcılar içinde anketi bitirenlerin payı). İnsanların nerede bıraktığını da gösterir.

AAPOR, iyi uygulama ilkelerinde soruların katılımcılarınıza benzeyen kişilerle önceden denenmesini ve her prosedürün sınanmasını önerir. Presser ve arkadaşları (2004) ise bu ön denemenin yapıldığından çok daha sık önerildiğini gözlemledi. Daveti, kanalı ve eleme çıkışları dâhil koşullu mantığın her yolunu deneyin.

Ön uygulama için yetkili bir kaynağın önerdiği en küçük sayı yoktur; grubu, yeterince kişinin ölçüte uyacağı büyüklükte tutun. Kişilerin nereye kadar geldiğini “Yarım kalan yanıtları dâhil et” kutusu işaretli bir filtre gösterir; yanıt takibi açık bir e-posta gönderiminde “Kısmen yanıt verenler” de kimin yarıda bıraktığını gösterir. Başlama oranında yalnızca gerçekten giden davetleri sayın: “E-posta istatistikleri” ekranında “Gönderilen e-postalar”, aylık e-posta sınırı yüzünden gitmeyen alıcıları da içerir; “Teslim edildi” ise içermez. Bu oranlar kabadır: ana davetleri iki üç dalgada gönderin ve ilk dalgadan sonra yeniden hesaplayın.

Kaç kişiyi davet etmelisiniz?

Bu hesap yalnızca davetleri saydığınız kanallarda işe yarar: e-posta listeniz ya da üye sayısını bildiğiniz kapalı bir grup. Açık bir bağlantıda davet planlayamazsınız; sonuçlardaki uygun tamamlanmış yanıt sayısına düzenli olarak bakın ve yeterli olduğunda durun.

Davet sayısı = gereken uygun tamamlanmış yanıt ÷ (başlama oranı × uygunluk oranı × tamamlama oranı)

Anketin katılımcı sayısını belirlerken ilk adım, kaç uygun tamamlanmış yanıta ihtiyacınız olduğunu bulmaktır. Bu sayı yapacağınız analizden, özellikle de ayrı raporlamak istediğiniz en küçük gruptan gelir. Bir tez anketinde bu sayı evren büyüklüğüne ve hata payına göre seçilir; tez anketi sayfasındaki örneklem tablosu bunu gösterir.

Bir örnek, kıyas değeri değil: 120 uygun tamamlanmış yanıta ihtiyacınız var. Ön uygulamada davetlilerin %20'si eleme sorusunu yanıtladı, bunların %40'ı ölçüte uydu ve ölçüte uyanların %85'i anketi bitirdi. 120 ÷ (0,20 × 0,40 × 0,85) ≈ 1.765 davet demektir; sonucu her zaman yukarı yuvarlayın.

Yaygın bir kısa yol, hedefi yalnızca uygunluk oranına böler: %50 uygunlukla 500 uygun tamamlanmış yanıt için 1.000 kişi. Ama bu, eleme sorusunu yanıtlaması gereken kişi sayısıdır. Davetler, hiç başlamayanları ve ölçüte uyup yarıda bırakanları da karşılamalıdır.

Ücretsiz planda bir anket en fazla 500 yanıt toplayabilir (ücretsiz planın sınırları). “Anketi gönder” ile ya da eleme sayfasından çıkanlar bu sınıra sayılır; “Web adresine yönlendir” ile çıkanlar ve ölçüte uyup yarıda bırakanlar sayılmaz. Örnekte yaklaşık 332 tamamlanmış yanıt sınıra sayılır: 212 elenen ve 120 uygun katılımcı.

Ücretsiz plan, hesabınızdaki bütün anketler için ayda 50 e-posta daveti içerir. “E-posta ile gönder” ekranı bu ay kaç e-posta daha gönderebileceğinizi gösterir; sınırı aşan alıcılara e-posta gitmez. Bu, küçük bir ön uygulama için yeterli olabilir, ama örnekteki 1.765 daveti bir ayda Sorveri.com'dan gönderemezsiniz. Büyük bir listeye bağlantıyı kendi e-posta hesabınızdan ya da kurumunuzun e-posta sisteminden gönderin; o zaman yanıtlar alıcılara bağlanmaz.

Göndermeden önce anketi telefonda kontrol edin

İnsanların büyük bir kısmı anketleri telefonda açar; ticari online örneklemlerde telefondan açanlar genellikle çoğunluktadır. Anketinizi bir telefonda deneyin ve kısa tutun. Yalnızca telefondan yanıt verenler daha genç olma eğilimindedir ve ulaşılması zor gruplara benzer. Telefon ve tablet kullanıcılarında görülen ek ölçme hatası ekrandan değil, bu cihazları kimin kullandığından kaynaklanır (Lugtig, Toepoel ve Amin, 2016; Lugtig ve Toepoel, 2016). Telefonda düzgün çalışmayan bir anket rastgele kişileri değil, belirli kişileri kaybeder.

Çok sütunlu bir “Matris” sorusu gibi geniş tablolardan kaçının. Düzenleyicideki “Önizleme” düğmesi yalnızca oturum açıkken çalışır; telefonunuzda oturum açın ya da ön uygulama sırasında anketi bir telefondan doldurun.

Ölçütten davete: özet

Uygunluk kuralını yazın, ölçüte uyan kişilerin bulunduğu kanalları seçin, “Anketi gönder” kuralına bağlı tek bir zorunlu soruyla eleyin, ön uygulama yapın ve davetleri saydığınız her kanal için davet sayısını hesaplayın. Elenenleri ayrı raporlayın. Paylaşılan bir bağlantının daha çok yanıt getirdiğini, ama daha temsilî bir örneklem getirmediğini unutmayın. Anketin kendisini kurmanın adımlarını anket nasıl hazırlanır rehberinde bulabilirsiniz.

Uygulamaya geçmek için aşağıdaki pazar araştırması anketi şablonundan başlayın: yeni bir ilk sayfa ekleyin, eleme sorunuzu oraya koyun ve ona “Anketi gönder” kuralı verin.

Bunları da okuyun

• Açık uçlu soru mu, kapalı uçlu soru mu? Anketlerde artıları ve eksileri
• Analize uygun anket tasarımı: soru türü, grafik ve sayı
• Anket giriş metni nasıl yazılır: örnek ve talimatlar